2024-nji ýylyň 23–24-nji maýynda Daşkentde “Merkezi Aziýada ýaşyl başarnyklar” atly maslahat geçirildi. Bu çäre, Germaniýanyň hökümetiniň buýrugy boýunça Gazagystanda, Gyrgyzystanda, Täjigistanda, Türkmenistanda we Özbegistanda Doýçe Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH (Halkara Hyzmatdaşlyk Jemgyýeti) tarapyndan amala aşyrylan “Merkezi Aziýada ýaşyl başarnyklar” taslamasy tarapyndan gurnaldy.
Çärä Türkmenistanyň Energetika ministrliginiň «Türkmenenergo» döwlet elektroenergetika korporasiýasynyň şäheri yşyklandyryş müdirliginiň, Türkmenistanyň Suw hojalygy baradaky döwlet komitetiniň “Türkmensuwylymtaslama” Türkmen Döwlet suw hojalyk ylmy-önümçilik we taslama institutynyň, Aşgabat şäher häkimliginiň Arhitektura we şähergurluşygynyň baş müdirliginiň, Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň Milli bilim institutynyň, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň wekilleri we “Tebigy Kuwwat“ jemgyýetçilik birleşiginiň kärhanasynyň başlygy – Türkmenistanyň Orhus Merkeziniň wekili Berkeli Ataew, şeýle hem Merkezi Aziýa ýurtlaryň ykdysadyýet, bilim, energiýa, bilim edaralary we hususy pudak gaýtadan dikeldilýän energiýa, suw üpjünçiligi we beýleki galyndylaryny gaýtadan işlemek pudaklaryndan wekilleri gatnaşdylar.
Ilki başda GIZ PR hünärmeni hanym Sonja Raşidowa gatnaşyjylara gutlag sözi bilen ýüzlenip, Germaniýanyň hökümetiniň tabşyrygy boýunça amala aşyrljek “Durnukly ýaşyl ösüş üçin bilim we iş üpjünçiligi – Merkezi Aziýada “ýaşyl başarnyklar” atly täze sebitleýin taslamanyň ösüş prosesine başlamagy geçmegi üçin maksady barada gürrüň etdi. Bu taslama, sebitdäki ýurtlaryň “ýaşyl ykdysadyýete” üstünlikli Merkezi Aziýada gaýtadan dikeldilýän energiýa, suw üpjünçiligi we galyndylary gaýtadan işlemek pudaklary boýunça hünärmenleri taýýarlamagy goldar.
Çäräniň dowamynda gatnaşyjylar Gazagystanda, Gyrgyzystanda, Täjigistanda, Türkmenistanda we Özbegistanda bar bolan ýaşyl başarnyk başlangyçlary, bar bolan zähmet islegi we maksatlaýyn pudaklarda hünär ýetmezçiligi, şeýle hem ýaşyl ykdysadyýetiň halkara tendensiýalary barada pikir alyşdylar. “Dünýä kafesi” atly sessiýada belli pudaklarda (energiýa, galyndylar, suw) zerurlyklar ara alnyp maslahatlaşyldy. Maslahatyň ikinji bölüminde paralel sessiýalarda innowasiýa çemeleşmeleri we hyzmatdaşlygyň aýratyn meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Hünärmenler bilen netijeler boýunça toparlaýyn pikir alyşyldy we ýurt boýunça toparlarda işl geçiredi, ýagny: gyzyklanýan taraplar, ileri tutulýan ugurlar, rasional hyzmatdaşlyk. Geljekki taslamanyň ara alnyp maslahatlaşylmagynda we işlenip düzülmeginde sebitleýin hyzmatdaşlyk, hususy sektor bilen hyzmatdaşlyk we bilim mümkinçiliklerine öz içine alyjy mümkinçilikler aýratyn rol oýnar.
Sişenbe güni, 14-nji maýda käbir jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri bilen Türkmenistandaky Merkezi Aziýanyň Sebitleýin ekologiýa (CAREC) taslama Ofisiniň direktory Mergen Kepbanowyň arasynda ýygnak geçirildi.
Duşuşyk ýakynda CAREC bilen özara düşünişmek hakynda Ähtnama gol çeken Türkmenistanyň Tebigaty goramak jemgyýeti we “Tebigy Kuwwat” Jemgyýetçilik birleşiginiň kärhanasy (JBK) tarapyndan başlandy. Duşuşygyň gün tertibiniň esasy maksady, Türkmenistandaky CAREC taslama Ofisiniň täze ýolbaşçysyny jemgyýetçilik guramalary bilen tanyşdyrmak, birek-birek hakda, işler, pikirler hakda has giňişleýin öwreniň we hyzmatdaşlygyň geljegini ara alyp maslahatlaşmakdy.
Düzgün bolşy ýaly, şunuň ýaly ýygnaklarda Prezidium saýlanýar we şonuň üçin S.Mamedniýazowyň teklibi bilen mejlisiň başlygy we kätibi saýlandy. Olar degişlilikde Türkmenistanyň Tebigaty goramak jemgyýetiniň başlygy Serdar Allekow we “Tebigy Kuwwat” JBK-ň we Türkmenistanyň Orhus merkeziniň işgäri Timur Aliýew.
Ilkibaşda M.Kepbanowyň CAREC hakda guramanyň döredilişiniň taryhy, kanuny maksatlary we wezipeleri, ileri tutulýan ugurlary, taslamalary, raýat jemgyýetiniň CAREC işindäki orny we ş.m. barada çykyş edenini eşitdi.
Soňra Berkeli Ataýew “Tebigy Kuwwat” JBK-ň we Türkmenistanyň Orhus merkeziniň işi barada çykyş etdi. B.Ataýew ýygnaga gatnaşanlaryň hemmesine iş ugurlary, hyzmatdaşlygy ösdürmek, üstünlikler we geljek üçin meýilnamalar barada gürrüň berdi. Aýratynam, 2012-nji ýylda Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak ministrligi bilen “Tebigy Kuwwat” JBK-y arasynda gol çekilen Hyzmatdaşlyk hakynda Ähtnamanyň çäginde döredilen Orhus merkeziniň işine aýratyn ünsi çekdi.
Bu ýyl Türkmenistanyň Orhus konwensiýasyna goşulmagynyň 25 ýyllygy bellenýär we bu ýubileýiň hormatyna Merkez birnäçe çäräni geçirýär, şol sanda Orhus konwensiýasynyň durmuşa geçirilmegi bilen baglanyşykly ähli wakalary, şeýle hem jemgyýetçilik guramalarynyň wakalaryny öz içine alýan “Aşgabatdaky Orhus merkezi” Internet saýty döredildi.
Orhus konwensiýasy bilen baglanyşykly ähli hasabatlary taýýarlamaga we Türkmenistanda düzgünleriniň wagyz edilmegine Orhus merkeziniň işjeň gatnaşandygyny belläp geçdi. Munuň aýdyň mysaly, 2021-2025-nji ýyllar üçin Orhus konwensiýasynyň ýerine ýetirilişi baradaky Milli hasabaty taýýarlamaga häzirki gatnaşmagydyr.
Orhus konwensiýasynyň Türkmenistanda durmuşa geçirilmegi bilen baglanyşykly 5 ýyllyk döwri öz içine alýan Döwlet hasabaty, ýurduň ähli işlerini, şol sanda raýat jemgyýetiniň ekologiýa pudagyndaky işlerini görkezmelidir. Bu hasabatda eýýäm käbir ösüşler bar, Türkmenistanyň Orhus merkezi ýakyn wagtda köpçülige ara alyp maslahatlaşmak we pikir alyşmak we düşündiriş almak üçin hödürlär. Şunuň bilen baglylykda, B.Ataýew ýygnaga gatnaşyjylary Türkmenistanda Orhus konwensiýasynyň ýerine ýetirilişi baradaky Milli hasabatyň gurluşy we aýry-aýry düzgünleri bilen tanyşdyrdy. Umuman aýdanyňda, Hasabatyň deslapky görnüşiniň taýýar bolanda, onuň taslamasy halk köpçüligi bilen tanyşmak we zerur bolan halatynda degişli teklipleri we teklipleri bermek üçin Orhus merkeziniň web saýtynda ýerleşdiriler. Duşuşyga gatnaşyjylar Orhus merkezi tarapyndan alnyp barylýan işler barada oňyn çykyş etdiler we geljekki Milli hasabatyň gurluşyny tassykladylar.
“Ýaş Tebigatçy” jemgyýetçilik guramasynyň halkara gatnaşyklar boýunça hünärmeni Jojyýewa Şirin, çykyşy we wideo şekili bilen ähli gatnaşyjylaryň ünsüni özüne çekdi. Guramanyň döredilenden bary–ýogy iki ýyl geçendigine garamazdan, çagalar we ýaşlar bilen işleşip, raýat jemgyýetynda özüne mynasyp orny eýelemegi başardy.
Gün tertibiniň soňky bölümi, Türkmenistandan CAREC-iň Dolandyryjylar geňeşine (DG) jemgyýetçiliginiň wekilini saýlamak meselesi boldy. CAREC düzgünlerine laýyklykda, DG-e Merkezi Aziýa sebitindäki her bir ýurtdan iki wekil teklip edilýär, biri hökümet gurluşyndan, biri jemgyýetçilik guramasyndan 3 ýyl möhlet bilen uzaldylyp bilner. Häzirki wagtda häzirki jemgyýetçilik wekiliniň Türkmenistandan DG-de galmak möhleti gutarýar we şonuň üçin ýygnaga ýygnanan raýat jemgyýetine öz dalaşgärini teklip etmäge mümkinçilik berildi.
Serdar Allekow bu meselede çykyş etmegi haýyş etdi. Özi bir wagtlar CAREC Dolandyryjylar geňeşinde Türkmenistanyň jemgyýetçiligine wekilçilik etdi we DG-ň her agzasynyň Merkezi Aziýa sebiti üçin daşky gurşaw çözgutlaryny kabul etmekdäki wezipesiniň möhümdigini özünden bilýär. Şonuň üçin S.Alekow “Tebigy Kuwwat” JBK-nyň başlygy Berkeli Ataýewiň, Türkmenistanyň raýat jemgyýetyndan CAREC Dolandyryjylar geňeşine agzasy hökmünde hödürlemegi teklip etdi, sebäbi daşky gurşaw pudagynda, raýat jemgyýetçiliginda 15 ýyl töweregi uly tejribesi bar, ýurtdaky we umuman sebitdäki daşky gurşaw ýagdaýyna düşünýär, milli we sebit derejesinde hünär we aragatnaşyk endiklerine eýe.
Duşuşyga gatnaşyjylar S.Alekowyň teklibini goldadylar we B.Ataýewiň CAREC düzgünnamasyna we Dolandyryş geňeşiniň Düzgünlerine laýyklykda CAREC Dolandyryjylar geňeşine goşulmagyna ses berdiler.
B.Ataew özüne şeýle ýokary ynam bildirendigi üçin hemmelere tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi we öz gezeginde milli, sebit we halkara derejesinde daşky gurşaw bähbitlerini goramak üçin ähli tagallalary etjekdigini aýtdy. Mundan başga-da, ýygnananlaryň hemmesine CAREC Dolandyryjylar geňeşinde işlän döwründe ýerine ýetirilen işler barada hökman hasabat berjekdigine ynandyrdy. Duşuşygyň ahyrynda gün tertibindäki ähli meseleler boýunça kararlary ýazga alýan Protokol düzüldi. Duşuşyga gatnaşyjylar Mergen Kepbanowyň Türkmenistandaky CAREC taslama Ofisiniň direktory wezipesine bellenmegi bilen ýene-de bir gezek gutladylar, netijeli iş arzuw etdiler we ekologiýa ugurda özara gatnaşyklar we hyzmatdaşlyk üçin islendik mümkinçilikleri ara alyp maslahatlaşmak üçin hemişe duşuşygy dowam etdirmek isleýändiklerini aýtdylar.
Dostluk we özara düşünişmek atmosferasynda geçirilen gepleşikleriň dowamynda daşky gurşawy goramak pudagynda mundan beýläkki hyzmatdaşlygyň birnäçe meselesi we raýat jemgyýetiniň bu işdäki orny ara alnyp maslahatlaşyldy.
Gepleşikleriň dowamynda taraplar halkara guramalary bilen işlemekde, şeýle hem Türkmenistanyň ministrlikleri we pudaklary bilen işleşmekde tejribe alyşdylar. Daşky gurşawy goramagyň ähli ugurlary boýunça dürli milli we sebit taslamalaryna milli hünärmenleri çekmek meselesi gozgaldy.
Duşuşykda, şeýle hem, Orhus konwensiýasynyň we beýleki daşky gurşawyň meseleleri ýerine ýetirilişi barada hökümet edaralarynyň wekilleri bilen ýygnaklary, tegelek stollary, maslahatlary we beýleki çäreleri geçirmäge yzygiderli goldaw berýän Aşgabatdaky Orhus merkeziniň 2012-nji ýyldan bäri alyp barýan işleri bellendi. Ýeri gelende ýatlatsak, Türkmenistan Orhus konwensiýasyna 1999-njy ýylda goşulyşdy.
Şeýle hem, CAREC maksatlaryny ileri tutulýan ugurlarda durmuşa geçirmekde bolup biljek bilelikdäki tagallalary ara alyp maslahatlaşdylar. Bu, daşky gurşawy goramak baradaky halkara konwensiýalar, Türkmenistan tarapyndan bu ugurda gol çekilen halkara şertnamalar barada halkyň habardarlygyny ýokarlandyrmak üçin milli, sebitleýin we halkara taslamalaryň we çäreleriň durmuşa geçirilmegine gatnaşmagy öz içine alýar. Orhus konwensiýasynyň düzgünlerinden gelip çykýan milli daşky gurşaw kanunçylygyny gowulandyrmak başlangyçlary göz öňünde tutuldy.
Duşuşykda geçirilen gürrüňdeşlikleriň netijesinde taraplar Türkmenistanyň Tebigaty goramak jemgyýeti bilen CAREC arasynda, “Tebigy Kuwwat” JBK we CAREC arasynda özara düşünişmek hakyndaky Ähtnamalary taýýarladylar we gol çekdiler.
Leave a Reply