2024-nji ýylyň 24-nji sentýabrynda ÝHHG-nyň Aşgabatdaky merkezinde “Dolandyryş çemeleşmesi we möhüm suw infrastrukturasyny tebigy we adam howplaryndan goramak üçin nou-hau gurallary” atly bir günlük maslahat geçirildi.
Çärä wekilçilik edýän 20 adam gatnaşdy: Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak Ministrliginden, “Tebigy Kuwwat” JBK-dan, Türkmenistanyň Orhus merkezinden, Türkmenistandaky Merkezi Aziýanyň Sebitleýin Ekologiki Merkeziniň (CAREC) Taslama Ofisinden, BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkezinden (UNRCCA), Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik Ministrliginden, Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň ýangyn howpsuzlygy gullugyndan, Türkmenistanyň goranmak Ministrliginiň raýat goranyşyň we halas ediş işleriniň baş müdirliginden, Hazar deňzi institutyndan.
ÝHHG-nyň Aşgabatdaky merkeziniň maksatnama boýunça kömekçisi Naza Orazowa we ÝHHG-nyň Aşgabatdaky merkeziniň Ykdysady we daşky gurşaw meseleleri boýunça edara koordinatory hanym Olivera Zurowas-Kuzman gatnaşyjylary gutlady we netijeli iş arzuw etdi:
– Türkmenistanyň tagallalarynyň 2030-njy ýyla çenli durnukly ösüş maksatlaryna ýetmekde dowamly üstünliklere we netijeli ösüşlere alyp barjakdygyna ynanýaryn. Ykdysady we daşky gurşawy dolandyrmak nukdaýnazaryndan ÝHHG suw çeşmelerini dolandyrmagyň we möhüm infrastrukturanyň durnuklylygynyň daşky gurşaw howpsuzlygyny gazanmakda we goldamakda möhüm böleklerdigini ykrar edýär.Howanyň üýtgemeginiň global nukdaýnazardan ähmiýetini we howanyň üýtgemeginiň sebitde suw çeşmeleriniň elýeterliligini nädip erbetleşdirýändigini hemmämiz gowy bilýäris. Şonuň üçin suw dolandyryşyny kämilleşdirmegi we suw infrastrukturasyny goramagy dowam etdirmegimiz möhümdir, bu bolsa öz gezeginde howanyň üýtgemeginiň täsirlerini azaltmak we üýtgetmek tagallalaryna goldaw berip biler. Gadyrly gatnaşyjylar, maslahatymyzdaky çykyşlar we çekişmeler size ylham berer we täze pikirleri döretmäge we suw çeşmelerini dolandyrmagy güýçlendirmek, howanyň üýtgemeginiň täsirlerini azaltmak we daşky gurşaw howpsuzlygyny üpjün etmek prosesinde ulanyp boljak çözgütleri gözlemäge kömek eder diýip umyt edýärin!
Diňe halkara hünärmenleri wideokonferensiýa aragatnaşyk arkaly çykyş etdiler. Ilkinji çykyş eden Santino Spahiu, “Gidrologiýa in Inžerçilik merkeziniň statistika programma üpjünçiligi bukjasy (HEC-SSP) esasynda sil ýygylygynyň derňewini geçirmek” mowzugy bilen çykyş etdi.
Günortanlyk arakesmesinden öň we ondan soň Moldowanyň hünärmeni Ýekaterina Melniçeko möhüm suw infrastrukturasyna we CADRI hyzmatdaşlyk gurallarynyň barlygyna baha bermek tejribesi bilen paýlaşdy. Şeýle hem, suw pudagyna ünsi jemläp, Ýewropada we Merkezi Aziýada möhüm infrastrukturanyň durnuklylygyny ýokarlandyrmak barada.
Hindistandan indiki spiker Sajit Parit maslahata gatnaşyjylara gidrologiki “sanly ekizler” ulanyp, betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini azaltmak barada söhbet etdi, bu düşünje kärhanalara fiziki kynçylyklary has çalt kesgitlemäge, netijelerini has takyk çaklamaga we has gowy önüm öndürmäge kömek etmek üçin niýetlenendir.
Duşuşyk Ýononatan Rabinowiçiň durnukly suw infrastrukturasyny döretmek üçin emeli hemra maglumatlaryny ulanmak baradaky gysga, ýöne gyzykly çykyşy bilen tamamlandy. Hususan-da, hünärmen dünýäde 3 metrden köp bolmadyk çuňlukda turbageçirijileriň näsazlygy bilen baglanyşykly pul derejesinde ýyllyk agyz suwunyň ýitgisiniň diagrammasyny hödürledi. Ýyllyk umumy ýitgi 39 milliard ABŞ dollar, bu ýerde iň uly negatiw görkeziji Latyn Amerikasynda we Karib sebitinde – 8 milliard ABŞ dollar, iň kiçi görkeziji Awstraliýa we Täze Zelandiýa sebitinde – 0,1 milliard ABŞ dollar. Ondan soň Kawkaz we Merkezi Aziýa sebiti ýitginiň mukdary – 0,8 milliard ABŞ dollar. Ýitginiň mukdary – turbanyň diametrine we häsiýetine garamazdan, turbageçirijilerdäki agyz suwunyň syzmagy ýüze çykaryldy, suwda arassalaýjy himiki goşundylaryň bolmagy sebäpli mümkin boldy.
Her çykyşdan soň, gatnaşyjylar spikerlere sorag berdiler, olara giňişleýin jogaplar berildi. Netijede, gatnaşyjylara seminaryň hiline we geljekde ÝHHG-nyň ekologiýa ugrundaky işlerine bolan isleglerine baha bermek üçin gysga anketany doldurmagy haýyş edildi.
Berkeli Ataýew.
Leave a Reply