Bu, RUDN uniwersitetiniň Durnukly ösüş maksatlary boýunça halkara ylmy konferensiýasyny dördünji gezek geçýar. Ara alnyp maslahatlaşylan temalaryň ýerliklidigini göz öňünde tutup, bu çäre her ýyl 60 ýurtdan 1500-den gowrak gatnaşyjyny özüne çekýär. Bu ýyl, guramaçylaryň çakylygy boýunça «Tebigy Kuwwat» jemgyýetçilik birleşiginiň kärhanasynyň başlygy Berkeli Ataýew onlýan-görnüşde işe gatnaşdy we “Türkmenistanda howanyň üýtgemeginiň netijeleri” atly prezentasiýa bilen çykyş etdi. B.Ataýewiň çykyşy, «Biosfera» mowzugyna bagyşlanan konferensiýanyň ikinji gününde 2-nji sessiýanyň çäginde “GDA agza ýurtlarda az uglerodly ösüş syýasaty üçin geljegi uly ugurlar” meýilleşdirildi.
Öz çykyşynda Türkmenistanyň howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly kanuny esaslaryny gysgaça ara alyp maslahatlaşdy; howanyň üýtgemeginiň tebigy baýlyklara, ykdysadyýete we Türkmenistandaky gowşak toparlara täsiri; gaýtadan dikeldilýän energiýa pudagyny özgertmek; we ýerli we sebit derejesinde howa we daşky gurşaw meselelerini çözmekde tejribe alyşmak.
Maslahatyň her güni, aýry-aýry otaglar we bölümler bilen aýratyn tema açyldy. Maslahatyň üçünji güni, 20-nji noýabr, «Ykdysadyýet, syýasat, kanun, hyzmatdaşlyk» mowzugyna bagyşlanýar, soňky gün 21-nji noýabr bolsa «Jemgyýet» mowzugyna bagyşlanýar.
RUDN uniwersiteti ýaş alymlaryň, kompaniýanyň ýolbaşçylarynyň, hökümet wekilleriniň we durnukly ösüş, daşky gurşaw, durmuş we bilelikdäki dolandyryş boýunça hünärmenleriň arasynda tejribe alyşmak üçin iş platformasy bolup hyzmat edýär. Gatnaşanlar BMG-nyň 17-nji Durnukly Ösüş Maksatlaryna ýetmek üçin ylmy, akademiki we sosial taýdan möhüm taslamalary durmuşa geçirmek üçin bilimlerini we tejribelerini paýlaşýarlar.
Düýn, 2025-nji ýylyň 8-nji sentýabrynda, ÝHHG-nyň Başlygynyň (Finlýandiýa) ýörite wekili ilçi hanym Terhi Hakalanyň Türkmenistana resmi saparynyň çäginde ÝHHG-niň Aşgabatdaky Merkezinde jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri bilen ýygnak geçirildi: “Türkmenistanyň Tebigaty Goramak Jemgyýeti”, “Tebigy Kuwwat”, “Türkmenistanyň Orhus Merkezi”, “Maýyplary goldamak Merkezi”, “Ynam”, “Ýenme”, “Keýiik Okara”.
Ilçi hanym Terhi Hakala ilkibaşda duşuşyga gatnaşanlary üçin hemmelere minnetdarlyk bildirdi we gatnaşyjylary tanyşdyrmazdan ozal öz wekiliýetini tanyşdyrdy: Finlýandiýanyň Merkezi Aziýadaky Baş ilçisi jenap Ilkka Räisänen; hanym Annika Pelkonen, Finlýandiýanyň ÝHHG-nyň başlyklygy boýunça uly iş toparynyň hünärmeni; hanym Margot Araujo, Syýasy işgäri / Merkezi Aziýa partiýasy, ÝHHG-nyň CGK. Duşuşyga ÝHHG-niň Aşgabatdaky Merkeziniň başlygy ilçi jenap William Leaf, ÝHHG-niň Aşgabatdaky Merkeziniň Ykdysady we daşky gurşaw meseleleri boýunça edara koordinatory hanym Oliwera Zurowak-Kuzman we Merkeziň käbir işgärleri wekilçilik etdiler.
Hormatly myhmanlar, ilkinji nobatda, Türkmenistanda raýat jemgyýetiniň we ÝHHG-nyň arasyndaky özara gatnaşyklaryň umumy ýagdaýy, pikirler, ileri tutulýan ugurlar we mundan beýläkki hyzmatdaşlyga garaýyş bilen gyzyklandy.
Duşuşykda jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri jemgyýetçilik guramalarynyň işleri, ÝHHG bilen hyzmatdaşlyk tejribesi barada gysgaça gürrüň berdiler. Gyzykly söhbetdeşlikde işgärleri gaýtadan taýýarlamagyň, sebitde tejribe alyşmagyň we ÝHHG-nyň grant maksatnamalarynyň köpelmegine ünsi jemlediler.
“ÝHHG şu ýyl 50 ýaşyny doldurýar, 1975-nji ýylyň 31-nji iýulynda Helsinki resminamasyna gol çekildi. Raýat jemgyýeti ÝHHG üçin möhümdir – bu biziň guramamyzdaky üçünji ölçegdir. ÝHHG-nyň Baş sekretary, Finlýandiýanyň Daşary işler ministry hanym Elina Waltonen, ýaşlar syýasatyna, jyns we umuman alanyňda raýdaşlyk jemgyýeti meselelerine has üns berýar. Türkmenistanyň ÝHHG-a goşulan ýyly ýadyma düşýär, 1998-nji ýyldan bäri işleýän Aşgabatdaky ÝHHG-nyň Merkezi hyzmatdaşlygy we täze garaşmalary ösdürmegiň subutnamasydyr”, – diýip, hanym Terhi Hakala aýtdy.
Şu ýyl Aşgabatdaky ÝHHG-nyň Merkeziniň ilkinji gezek jemgyýetçilik guramalarynyň 2-3 wekiliniň Türkmenistanyň wekiliýetine ÝHHG-nyň Warşawanyň adam ölçegi boýunça ýyllyk konferensiýasyna gatnaşmagyna başlandygy bellärliklidir. Şeýle inisiatiwa, gyzyklanýan taraplaryň hemmesini ösýän demokratik jemgyýete çekmegiň zerurlygy bilen baglanyşykly.
2025-nji ýylyň iýul aýynyň ahyrynda “Keyik Okara” jemgyýetçilik guramasynyň başlygy Sabir Agabalaýew we “Yenme” jemgyýetçilik guramasynyň başlygy Gulya Çorekliýewa “Helsinki şäherinden – indiki 50 ýyla çenli” ÝHHG-nyň başlyklyk ýaşlar forumyna gatnaşdylar we toparlarda işlän ugurlaryny gysgaça paýlaşdy: jyns meselesi, maşgala zorlugy, jaň merkezleri. Bu ugurda sanly tehnologiýalary, sosial ulgamlary ulanmak boýunça bir komponent teklip etdiler. Öňüni alyş maksatlary üçin maglumat çäreleriniň durmuşa geçirilmegini talap edýän pudagara hyzmatdaşlyga, öňüni alyş işlerine aýratyn ähmiýet berildi.
“Tebigy Kuwwat” jemgyýetçilik birleşiginiň kärhanasynyň başlygy Berkeli Ataýew, ýokary derejeli myhmanlaryň ünsüni guramasynyň ÝHHG we onuň bölümi, Ykdysady we daşky gurşaw işleri utgaşdyryjysynyň edarasy (OCEEA) bilen ýakyn hyzmatdaşlyga çekdi. Hususan-da, aarhusashgabat.org web saýtyny döretmekde OCEEA-nyň goldawyny, Tebigy Kuwwat işgärleriniň sebit daşky gurşaw forumlaryna gatnaşmagyny, Orhus merkezleriniň ýyllyk ýygnaklaryny we ş.m.
“ÝHHG merkezi, Türkmenistanda talyp ýaşlaryň daşky gurşaw sowatlylygyny ýokarlandyrmak we kanun çykaryjylyk hereketlerini ösdürmek üçin dürli başlangyçlary goldaýar. Şeýlelik bilen, geçen ýyl Türkmenistanyň Orhus konwensiýasyna goşulmagynyň 25 ýyllygy mynasybetli Aşgabatdaky ÝHHG-nyň Merkeziniň ofisinde konferensiýa geçirildi we şu ýylyň maý aýynda Merkezde “Howanyň üýtgemegi barada” kanun taslamasynyň tanyşdyrylyşy we Türkmenistanyň öňdebaryjy uniwersitetleriniň talyplary üçin howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly töwekgelçiliklere garşy göreşmek boýunça seminar geçirildi “,- diýip B. Ataýew nygtydy.
Sözüniň ahyrynda ilçi jenap William Leaf çykyş etdi. Aşgabatdaky ÝHHG-nyň merkeziniň başlygy täze wezipesinde şunuň ýaly duşuşygyň geçirilendigine begenýärdi we öndürijilikli waka üçin hemmelere minnetdarlyk bildirdi we kesgitlenen bilelikdäki maksatlara ýetmek üçin mundan beýläk-de hyzmatdaşlyga ygrarlydygyny aýtdy.
Aşgabat, Türkmenistan – 2025-nji ýylyň 13-14-nji maýy. Howanyň üýtgemegi boýunça 7-nji Merkezi Aziýa konferensiýasy (CACCC-2025), COP29-da beýan edilen we COP30-yň öňüsyrasynda artýan ählumumy howa maksatlary bilen milli we sebit çemeleşmelerini birleşdiren möhüm konferensiýa boldy.
Maslahatyň temasy – “Merkezi Aziýada sebit we milli çäreleri görmek arkaly howany maliýeleşdirmekde global maksatlara maksatlara ýetmek”.
Maslahatda täze Milli kesgitlenen goşantlar (NDC) – 3.0 kontekstinde aýratyn ähmiýete eýe bolan howanyň maliýeleşdirilmeginiň möhüm ornuna aýratyn üns berildi.
250-den gowrak gatnaşyjyny birleşdiren CACCC-2025 konferensiýasynda Merkezi Aziýanyň hökümetleriniň, halkara guramalarynyň, ylmy-barlag institutlarynyň we jemgyýetçilik guramalarynyň ýokary derejeli wekilleriniň arasynda duşuşyklar geçirildi.
Maslahat sebitde howanyň üýtgemegi bilen bagly çygyrda dialogy, hyzmatdaşlygy ösdürmekde we strategiýalary ylalaşmakda möhüm waka boldy. Maslahatyň dowamynda esasy parnik gazlarynyň biri bolan metanyň zyňyndylaryny azaltmak, şeýle hem sebitleýin howa strategiýalarynyň çäginde Ählumumy Metan borçnamasynyň möhüm orny ara alnyp maslahatlaşylan möhüm sessiýalardan biri geçirildi. Sessiýanyň dowamynda howanyň üýtgemegi boýunça gysga möhletli maksatlara ýetmek üçin zerur şert bolan metanyň zyňyndylaryny azaltmaga gönükdirilen amaly çäreler we syýasy çemeleşmeleri barada tejribe we maglumatlar alyşyldy. Sessiýada Ýewropa Bileleşigi we Germaniýanyň Federal daşary işler edarasy tarapyndan maliýeleşdirilýän, GIZ tarapyndan ýerine ýetirilýän “Türkmenistanyň ýaşyl ösüşi üçin: Ýewropa Bileleşigi (ÝB): 2024-2028-nji ýyllar üçin syýasy dialog we howanyň üýtgemegi boýunça hereketler” taslamasynyň materiallary hem görkezildi.
Taslama topary, tebigy gaz pudagynda metanyň zyňyndylaryny azaltmaga ýardam berýän LDAR (Syzmalary ýüze çykarmak we bejermek) tehnologiýalaryny durmuşa geçirmäge gönükdirilen synag taslamasynyň netijelerini hödürledi. Şeýle hem, sessiýa halkara öňdebaryjy tejribäni, deslapky barlaglaryň netijelerini we Türkmenistanda gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri babatda çözgütleri öňe sürmek üçin edilýän tagallalary paýlaşmaga mümkinçilik berdi.
Sessiýa, GIZ-iň Ýaşyl Merkezi Aziýa Programma dolandyryjysy doktor Karolina Milow we Arassa Howa Iş topary (CATF) ählumumy metan hapalanlanmalaryň öňüni almak kampaniýalarynyň müdiri, jenap Jeýms Turitto ýolbaşçylyk etdi. Bilermenleriň ikisi hem sebitde metan zyňyndylaryny azaltmak üçin bilelikdäki hereketleriň we halkara hyzmatdaşlygyň zerurdygyny aýtdylar. Sessiýanyň esasy maksady, Merkezi Aziýada metanyň zyňyndylaryny azaltmak boýunça tagallalary çaltlaşdyrmakda hökümet wekilleriniň, pudakda gyzyklanýan taraplaryň we halkara hyzmatdaşlaryň arasynda gepleşiklere ýardam bermek. Şeýle hem tehniki kömegi güýçlendirmek, sebit hyzmatdaşlygyny ösdürmek we howanyň aç-açan hereketini öňe sürmek arkaly kesgitlenen milli goşantlaryň durmuşa geçirilmegini goldamagy maksat edinýär.
Doktor Karolina Milowyň sitatasy: “CACCC-2025, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň COP29-dan bäri ýüze çykan täze howa şertlerini maliýeleşdirmek mümkinçiliklerinden nädip peýdalanyp boljakdygyny ara alyp maslahatlaşmak üçin möhüm platforma öwrüldi. Kesgitlenen milli goşantlaryň (NDС) çäginde Ählumumy Metan borçnamasy baradaky maslahatlaşmalarymyz sebitiň zyňyndylary azaltmak we durnukly geljegi gurmak boýunça anyk çärelere ygrarlydygyny görkezýär.”
Sessiýanyň esasy maksady, döwlet işgärleriniň, pudak ýolbaşçylarynyň we halkara hyzmatdaşlaryň arasynda metanyň zyňyndylaryny azaltmak boýunça tagallalary çaltlaşdyrmak üçin netijeli gepleşikler üçin şertleri döretmekden ybarat. Şeýle hem bu çäre sebitleýin hyzmatdaşlygy güýçlendirmäge, tehniki goldawy giňeltmäge we Merkezi Aziýada howa borçnamalarynyň ýerine ýetirilişinde aç-açanlygy üpjün etmeklige gönükdirildi.
9-njy aprelde Aşgabatda Türkmenistanyň Tebigaty Goramak Jemgyýeti (TTGJ), Tebigy Kuwwat jemgyýetçilik birleşiginiň kärhanasy we we Merkezi Aziýadaky Konrad Adenauer adyndaky Germaniýa Gaznasy tarapyndan bilelikde guralan «Global howanyň üýtgemegi şertlerinde Merkezi Aziýada daşky gurşaw meseleleri» atly jemleýji maslahat geçirildi.
Birinjisi Türkmenabatda geçirildi, oňa döwlet edaralaryndan, Lebap welaýatynyň we Türkmenabat şäheriniň häkimliklerden, welaýatdaky döwlet tebigat goraghanalaryndan, jemgyýetçilik guramalaryndan we TTGJ-iň agzalary jemi 25 wekili gatnaşdy.
Aşgabat maslahatyna daşky gurşaw guramalarynyň, halkara taslamalaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň we habar beriş serişdeleriniň 20 wekili gatnaşdy.
«Türkmenistanyň tebigatyny goramak jemgyýeti» jemgyýetçilik guramasynyň başlygy Serdar Allekow we Merkezi Aziýadaky Konrad Adenauer adyndaky Gaznasynyň Sebitleýin Ygtyýarly wekili jenap Andre Algermissen çärä gatnaşyjylara gutlag sözi bilen ýüzlendiler. Maslahatyň myhmanlaryna gatnaşmaga wagtlary üçin minnetdarlyk bildirdiler we işlerinde üstünlik arzuw etdiler. Tebigaty goramak, hususan-da Merkezi Aziýa sebitindäki daşky gurşawyň ýagdaýyny gowulaşdyrmak, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň bilim edaralarynda daşky gurşaw biliminiň derejesini ýokarlandyrmak, raýatlaryň arasynda daşky gurşawy habardar etmek we ösdürmek we raýatlary ekologiýa taýdan möhüm kararlar kabul etmek bilen baglanyşykly taslamalary durmuşa geçirmek üçin bilelikdäki çäreleri görmekde möhümdigini bellediler.
Jenap Algermissen «Global howanyň üýtgemegi kontekstinde daşky gurşaw meselelerini çözmekde Germaniýanyň roly» atly çykyşynda Germaniýada kabul edilen howany goramak baradaky kanunyň esasy maksadynyň 2045-nji ýyla çenli Germaniýanyň howasyny bitarap etmekdigini aýtdy. Şonuň üçin gepleşiklere gatnaşmak, tejribe alyşmak we mümkin bolan çözgütleri ara alyp maslahatlaşmak möhümdir.
Ondan soň, «Tebigy Kuwwat» JBK-nyň direktory Berkeli Ataýewiň global ýylylygyň daşky gurşawa ýetirýän täsiri we olary azaltmak üçin zerur çäreler barada çykyş etdi we TTGJ-niň işgäri Merdan Arazmedow, jemgyýetiň howanyň üýtgemegine uýgunlaşmak ugrundaky işleri barada çykyş etdi.
Maslahat, «Türkmenistanyň tebigatyny goramak jemgyýeti» jemgyýetçilik guramasy bilen Merkezi Aziýadaky Konrad Adenauer adyndaky Gaznanyň arasynda düşünişmek we hyzmatdaşlyk Ähtnamana gol çekmek bilen tamamlandy. Taraplar birek-birege hormat goýmagyň nyşany hökmünde gymmatly kitaplar alyşdylar: «Hyzmatdaşlyk köprüleri gurmak: Merkezi Aziýadaky Konrad Adenauer adyndaky Gaznasynyň 30 ýyllygy» we 2 tomdan ybarat «Türkmenistanyň Gyzyl kitaby» türkmen, iňlis we rus dillerinde.
4 günlük resmi saparynyň çäginde Merkezi Aziýadaky Konrad Adenauer adyndaky Gaznanyň wekiliýeti birnäçe ministrlikleriň we döwlet guramalaryň wekilleri bilen duşuşyklar geçirdi.
MAGLUMAT ÜÇIN: 2023-nji ýylyň aprelinde Merkezi Aziýadaky Konrad Adenauer adyndaky Gaznasynyň delegasiýasy, şol döwürde jenap Ronni Heýniň ýolbaşçylygyndaky Merkezi Aziýa üçin Konrad Adenauer adyndaky Gaznasynyň Sebitleýin Ygtyýarly Wekili resmi sapar bilen Türkmenistana bardy. Şeýle hem, sapar wagtynda delegasiýa käbir ministrlikleriniň we döwlet guramalaryň wekilleri bilen duşuşdy we Türkmenistanda bolmagynyň ahyrynda «Tebigy Kuwwat» JBK-sy bilen bilelikde Aşgabatda jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri bilen maslahat guraldy.
2025-nji ýylyň 26-njy martdaÝewropa Bileleşigi tarapyndan maliýeleşdirilýän, Germaniýanyň Halkara hyzmatdaşlyk jemgyýeti (GIZ) tarapyndan ýerine ýetirilýän «Türkmenistanyň ýaşyl ösüşi üçin: Ýewropa Bileleşigi (ÝB): 2024-2028-nji ýyllar üçin syýasy dialog we howanyň üýtgemegi boýunça hereketler» taslamasy tarapyndan, «Türkmengaz» döwlet konserniniň aşgabatdaky Tebigy gaz ylmy-barlag institutynyň binýadynda täze döredilen Maglumat-seljeriş merkeziniň häzirki zaman IT enjamlary bilen üpjün etmekde degişli işler geçirildi. Munuň özi, Türkmenistanyň ylmy barlaglary we seljermeleri geçirmek arkaly has durnukly we ekologiýa taýdan arassa geljegi nazarlamagynda möhüm ädimdir.
Maglumat-seljeriş merkezi öňdebaryjy okuw meýilnamalary, seminarlar we iň täze tehnologiýalary we usullary ornaşdyrmak arkaly «Türkmengaz» döwlet konserniniň we Tebigy gaz ylmy-barlag institutynyň hünärmenleriniň hünär başarnyklaryny has-da ýokarlandyrmaga ýardam berer. Mundan başga-da, merkez LDAR (syzmalary ýüze çykarmak we bejermek) ýaly öňdebaryjy IT enjamlary we ölçeg enjamlary, dürli halkara emeli hemra çeşmelerinden alnan metanyň zyňyndylary baradaky maglumatlary ýygnamak, gaýtadan işlemek we tassyklamak babatda hünärmenleriň başarnyklaryny ýokarlandyrmakda möhüm orna eýe bolar. Bu toplumlaýyn çemeleşme, hünär endiklerini ýokarlandyrmaga we gaz pudagynda düýpli ylmy taslamalary öňe sürmäge kömek eder.
Çäre şu aşakdaky temalary öz içine aldy:
Döwrebap IT enjamlaryny «Türkmengaz» döwlet konsernine gowşurmak.
Hünärmenleriň mümkinçiliklerini ýokarlandyrmak, ýewropanyň «ýaşyl» geçiş ulgamynda iň gowy ylmy tejribesini öwrenmek we ornaşdyrmak ara alnyp maslahatlaşyldy.
Sitata:
«Tebigy gaz ulgamynyň ylmy institutlarynda sanly ulgamy ornaşdyrmak zerurdyr. Şeýle hem bu ugurda ýewropanyň iň gowy tejribelerini öwrenmek we durmuşa geçirmek möhümdir» diýip, «Türkmengaz» döwlet konserniniň wekili belläp geçdi.
«Türkmenistanyň ýaşyl ösüşi üçin: Ýewropa Bileleşigi (ÝB): 2024-2028-nji ýyllar üçin syýasy dialog we howanyň üýtgemegi boýunça hereketler» taslamanyň çägindeýerine ýetirilýän bilelikdäki işler Türkmenistanyň ýaşyl energiýa geçişini goldamagy hem-de Ählumumy Metan Borçnamasynda gelip çykýan wezipeleri durmuşa geçirmegi maksat edinýär. Maglumat-seljeriş merkeziniň döredilmegi tejribe derejesini ýokarlandyrmaga we tebigy gaz pudagynda öňdebaryjy ylmy taslamalary öňe sürmäge uly itergi bolar.
«Türkmenistanyň Ekologiýa hereketi» jemgyýetçilik guramasy 2024-nji ýylyň dekabr aýynyň 24-ne Türkmenistanyň Adalat Ministrliginiň 0103 belgili Şahadatnamany alyp, Türkmenistan çäginde tebigy gurşawy gorap saklamaga jemgyýetçilik hereketini alyp barmak maksady bilen döredildi.
«Türkmenistanyň Tebigaty goramak hakynda» we «Jemgyýetçilik birleşikleri hakynda» kanunlaryna hem-de «Türkmenistanyň Ekologiýa hereketi» JG-nyň Tertipnamasyna laýyklykda fiziki we ýuridiki şahslary guramanyň agzalary bolup bilerler.
Guramanyň maksatlary we wezipeleri:
«Türkmenistanyň Ekologiýa hereketi» JG-sy Türkmenistanyň tebigatyny we tebigy özboluşlylygyny gorap saklamagyň, daşky gurşawa aýawly çemeleşmegiň wajyplygyny köpçülige wagyz etmegi maksat edinýär. Maksatlaryna ýetmek üçin Gurama aşakdaky wezipeleri amala aşyrýar:
✔ raýatlara ekologiýanyň derwaýys meselelerini düşündirmek bilen olaryň ekologiýa aýawly çemeleşmeginiň derejesini ýokarlandyrmak;
✔ ekologiýanyň möhüm meselelerine ünsi çekip, raýatlaryň arasynda ekologiýa aýawly çemeleşmegiň medenýetini ösdürmek bilen bagly wagyz işlerini alyp barmak;
✔ ýaşlaryň we zenanlaryň arasynda ekologiýa gurşawyny goramaga höwesli meýletinçileriň hünär kämilligini ýokarlandyrmak;
✔ döwletiň daşky gurşawy goramakda alyp barýan syýasatynyň durmuşa geçirilmeginde ýaş ekolog öwrenjileri we meýletinçileri çekmek;
✔ ekologiýany goramak boýunça dürli çäreleri geçirmek bilen ekologiýa taslamalarynyň düzülmegini we olaryň durmuşa geçirilmegini gazanmak;
✔ sanly ulgamy ulanmak arkaly ekologiýa babatynda maglumat goruny döretmek, onuň hemmeler üçin elýeter bolmagyny gazanmak, bu maglumatlary wagyz – ündew işlerinde peýdalanmak.
Guramanyň başlygy: Ýusupowa Gunça Saparowna.
Habarlaşmak üçin:
📍 Salgysy: Aşgabat şäheri, Berkararlyk etraby, 1958 (Nurmuhammet Andalyp) köçesiniň 334-nji jaýy. 📞: +99312 769167; +99363 376804. 📧 E-poçta: ekohereket2025@gmail.com
«Mirasly Senet» (Heritage Craft) jemgyýetçilik guramasy 2024-nji ýylyň noýabr aýynyň 4-ne Aşgabat şäheriniň çäginde işleri amala aşyrmak meýilnamasy bilen döredildi.
Mirasly Senet – Türkmenistanda ilkinji jemgyýetçilik guramasy bolup, ol baý medeni mirasymyzyň sungatyny we ruhuny gorap saklamaga bagyşlanandyr. Biz ata-babalarymyzyň müňýyllyklaryň dowamynda toplap gelen ussatlygyny durnukly geljek bilen baglanyşdyryp, däp bolan senetçilige täzeden jan bermäge çalyşýarys.
Iş ugurlarymyz:
🔹 El dokmaçylygy – Inçe matalary döretmegiň gadymy usullaryny dikeltmek.
🔹 Feltçilik – Türkmen çarwa medeniýetiniň aýrylmaz bölegi bolan keçä ýasamak sungatyny tanatmak.
🔹 Ýüň we ýüpek işläp taýýarlamak – Tebigy süýümleri işlemekde däp bolan usullary ulanmak.
🔹 Köne dokma tehnikalaryny dikeltmek – Türkmen taryhyna mahsus seýrek nagyşlary täzeden dikeltmek.
🔹 Dizaýn we innowasiýa – Milli däp-dessurlary häzirki zaman stili bilen utgaşdyryp, olary dünýä bazary bilen baglanyşdyrmak.
🔹 Tebigy boýag – Ekologiýa taýdan arassa reňk beriş usullaryny ösdürmek we wagyz etmek.
🔹 Kreatiw giňişlik – Senetçiler, dizaýnerler we sungat işgärleri üçin hyzmatdaşlyk meýdançasyny döretmek.
🔹 Dünýä derejesinde tanatmak – Türkmen senetçiligini sergiler we hyzmatdaşlyk arkaly halkara derejesinde wagyz etmek.
Maksatlarymyz:
✔ Zenanlary goldamak – Zenan ussalary zerur serişdeler, tälim we ykdysady taýdan ösüş mümkinçilikleri bilen üpjün etmek.
✔ Ýaşlary çekmek – Täze nesliň medeni mirasy dowam etdirmäge höweslendirilmegi.
✔ Ýitip barýan tehnikalary gorap saklamak – Ýatdan çykyp barýan senetçilige degişli usullary resmileşdirmek we ýaş nesle öwretmek.
✔ Durnukly ösüşi wagyz etmek – Tebigy, ekologiki we etik usullary ulanmak bilen, tebigat bilen sazlaşykly senetçiligi ösdürmek.
Türkmen mirasyny goramagyň ähmiýeti:
Türkmenistanyň medeni mirasy sungatyň, çydamlylygyň we tebigata goýulýan sarpanyň birleşýän mozaikasy bolup durýar. Biziň matalarymyz we senetçiligimiz nesilden nesle geçýän rowaýatlary gürrüň berýär. Şu mirasy saklamak – biziň taryhymyza, milli gymmatlyklarymyza we sungatymyza goýulýan gymmatly maýa goýumydyr.
Biziň aýratynlyklarymyz:
✨ Üns merkezinde – ussalar – Biz ussalarymyz bilen gönüden-göni hyzmatdaşlyk edýäris, olaryň tejribesine sarpa goýýarys we ösüşlerine kömek edýäris.
✨ Durnuklylyk biziň esasy ýörelgämiz – Her bir önümçilik tapgyrymyz ahlakly, tebigy we ekologiki taýdan arassa.
✨ Bütindünýä garaýyş – Biziň köklerimiz Türkmenistanda, emma sungat we medeniýet arkaly halkara gatnaşyklaryny berkitmegi maksat edinýäris.
Dörediş taryhy: «Ekodurmuş» jemgyýetçilik guramasy Daşoguz welaýatynda tebigy baýlyklary dolandyrmak pudagynda innowasiýalary girizmek arkaly oba ýerlerini ösdürmäge gönükdirilen ýeke-täk gurama.
Bu gurama 2013-nji ýylda Türkmenistanyň Adalat ministrligi tarapyndan 2013-nji ýylyň 27-nji maýynda 0142 belgili bellige alyndy we Türkmenistanyň Konstitusiýasy, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, «Jemgyýetçilik birleşikleri hakynda» Türkmenistanyň Kanunyny we öz Düzgünnamasy esasynda agza bolmak we işlemek üçin girdeji gazanmaýan jemgyýetçilik gurluşy. «Ekodurmuş» jemgyýetçilik guramasy esasy işine 2015-nji ýylda başlady. Bu gurama şu ýyldan bäri dürli sosial-ekologiki we oba hojalyk meýdançalaryna we platformalaryna işjeň gatnaşýar, ýerli ýaşlaryň we umuman raýat jemgyýetiniň arasynda çäreleri we taslamalary guraýar, jemgyýetiň ekologiýa kararlaryny kabul etmek işine gatnaşmagyň derejesini ýokarlandyrmak we sebitiň tebigy we medeni mirasynyň goralmagyny we dikeldilmegini öňe sürmek, şeýlelik bilen daşky gurşawyň howpsuzlygyny we durnukly ösüşi üpjün etmek.
Guramanyň wezipesi:
Önümçilik we durmuş çäreleriniň täze, täsirli we ekologiýa taýdan arassa usullaryny we tehnologiýalaryny döretmek we ýaýratmak arkaly oba ýerleriniň durmuş-ykdysady ösüşine goldaw bermek; meýdan gözleglerini geçirmek we ylmy esasly netijeleri ulanmak; jemgyýetiň daşky gurşaw medeniýetini gowulandyrmaga we amatly gurşawa, arassa suwa we ýokary hilli iýmitlere adam hukuklaryny goramaga gönükdirilen çäreleri geçirmek; biologiki dürlüligi gorap saklamak we sebitiň we umuman ýurduň ekologiýa taýdan arassa ösüşi üçin zerur ugurlary gowulandyrmak.
Esasy çäreler:
– Sosial-ekologiki dünýägaraýyş döretmek, bilim çäreleri, tebigy we medeni gurşawyň ýagdaýy, we olaryň ýerli jemgyýetiň netijeleriniň öňüni almak boýunça tejribe we öňdebaryjy tejribe;
– Daşky gurşawyň howpsuzlygyna, adamyň saglygyna we biologiki dürlüligi gorap saklaýan çäreleriň öňüni almaga kömek;
– Ylmy ösüşlere we ykdysady we ähli pudaklarda energiýa tygşytlaýan we ekologiýa taýdan arassa usullary we innowasiýa tehnologiýalaryny durmuşa geçirmek;
– Sagdyn durmuşy we oňat şertleri ösdürmäge gönükdirilen dürli jemgyýetçilik daşky gurşaw çärelerini guramak (ýerleri arassalamak, abadanlaşdyryş, kiçi durmuş desgalaryny abadanlaşdyrmak, öý galyndylaryny kämil dolandyrmak);
– Sosial-ekologiki durnuklylyk, ylmy gözlegler we oba hojalygynyň innowasion tejribeleri babatynda raýat jemgyýetiniň arasynda habardarlygy ýokarlandyrmaga gönükdirilen habar býulletenlerini çap etmek;
– Oba hojalygynyň ösüşindäki töwekgelçilikleri azaltmak we ýaşyl iş orunlaryny döretmek üçin mümkinçilikleri giňeltmek üçin agro-maslahat bermek;
– Sebitdäki oba hojalygy, gözleg institutlary we uniwersitetleri bilen bilelikde amaly sapaklary we meýdan gözleglerini geçirmek;
– migrasiýa azaltmak we öz-özüňi ösdürmek we öz-özüňi ösdürmek üçin höweslendirmek maksady bilen ýerli ilatyň, şol sanda ejiz ilatyň we ýaşlaryň başarnyklaryny ýokarlandyrmaga gönükdirilen çäreleri durmuşa geçirmek;
– Sebitiň we ýerli jemgyýetiň ösüşine gönükdirilen kanun tarapyndan gadagan edilmedik beýleki çäreleri geçirmek.
Esasy meseleler:
– Daşky gurşawy gorap saklamak, täzelenip bolmaýan tebigy baýlyklaryň ulanylmagyny azaltmak, galyndylaryň we hapalanmagyň emele gelmegini we toplanmagyny azaltmak, tebigy ekosistemalara we janly organizmlere ýaramaz täsirleri azaltmak;
– Meýdan ylmy gözlegleriň we synaglaryň netijeliligini we maglumatlylygyny ýokarlandyrmaga gatnaşmak we goşant goşmak;
– Döwrebap, ekologiýa taýdan arassa we netijeli önümçilik usullaryny ösdürmekde, oba ýerlerini ösdürmekde we amatly gurşaw döretmekde talyplara we okuwçylara, hünärmenlere, oba hojalygynda we degişli pudaklarda işleýänlere, daýhanlara we öý meýdanlarynyň eýelerine goldaw bermek;
– Ilatyň dürli kategoriýalary, esasanam çagalar, ýetginjekler we ýaşlar, şeýle hem işleýän ilat we pensiýa ýaşyndaky adamlar üçin sagdyn durmuş ýörelgesini ösdürmek maksatnamalaryny işläp düzmek we durmuşa geçirmek;
– Jemgyýetçilik guramasynyň maksatlaryna laýyklykda milli we halkara taslamalary, inisiatiwalary we maksatnamalary özbaşdak we bilelikde içerki we daşary ýurt hukuk guramalary we şahslar bilen bilelikde ösdürmek we durmuşa geçirmek;
– Bilelikdäki gözlegleri we ösüşi giňeltmäge, raýat jemgyýetiniň oba hojalygy, ekologiýa, tebigy baýlyklardan peýdalanmak we oba ýerleriniň durnukly ösüşi boýunça halkara taslamalara we sergilere gatnaşmagyny üpjün etmeklige gönükdirilen halkara ylmy, tehniki, innowasiýa we maglumat hyzmatdaşlygyny durmuşa geçirmek; – Durnukly ösüş maksatlaryny (DÖM) durmuşa geçirmäge kömek, Türkmenistanyň 2022 — 2028-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasy, Türkmenistanyň 2021-2025-nji ýyllar üçin Aral milli maksatnamasy, Türkmenistanyň 2021 — 2025-nji ýyllar üçin Milli tokaý maksatnamasy.
Tamamlanan taslamalar barada gysgaça:
– Ýerli agro telekeçileriň hünärlerini ýokarlandyrmakda durnukly tehnologiýalar üçin çeşme binýadyny döretmäge kömek etmek üçin taslama;
– Ekologiýa we oba hojalygynda mümkinçilikleri artdyrmak we taslamalary durmuşa geçirmek, oba hojalygy we oba hojalygy pudagyndaky hyzmatlara maglumat, usulyýet we maslahat beriş goldawy we ýerli şertlere uýgunlaşdyrylan (bazar derňewi, marketing, kanunçylyk, integrasiýa) kiçi we orta telekeçiligi ösdürmek;
– Tejribe we bilim alyşmak üçin platforma üpjün etmek arkaly ýaşlaryň we raýat jemgyýetiniň ösüşi üçin amatly gurşawy döretmäge gönükdirilen taslama;
– Sebitiň ýaşlaryny birleşdirmäge kömek edýän medeni maksatnamalary we daşky gurşaw çärelerini işläp düzmek we durmuşa geçirmek;
– Gowşak ýaşlar (ýokary bilimsiz) we maýyplar üçin kär almak we täze iş ýerleri döretmek üçin mümkinçilikleriň ösmegini öňe sürmek üçin taslama;
– Okuw maksatnamalaryny we gollanmalaryny işläp düzmek arkaly durnukly oba hojalygy pudagynda bilimleri ýaýratmak üçin taslamalar;
– Türkmenistanyň Ykdysatçylar Birleşmesi we USAID-iň Häzirki zaman hünärleri ösdürmek taslamasy (YDA) tarapyndan gurnalan «Başlangyç ekosistemasy 2022» maksatnamasynyň çäginde «Ygtyýarly iş meýilnamalaşdyrmak üstünlik üçin ädimdir».
– Taslama «Daşoguz welaýat ýaşlarynyň Global GAP esasynda ekologiýa taýdan arassa fermalary dolandyrmakda hünär bilimlerini we şahsy başarnyklaryny ösdürmek, mynasyp iş ýerlerini ösdürmek». «Aziýadaky zorlukly ekstremizme garşy durnuklylygy güýçlendirmek» (STRIVE Asia) atly global taslamanyň çäginde ÝB-BMG-nyň bilelikdäki hyzmatdaşlygy.
– Taslama «Daşoguz welaýatynda durnukly, ekologiýa taýdan arassa oba hojalygyny ösdürmek üçin 18-28 ýaş aralygyndaky ýaşlara goldaw».
– Merkezi Aziýanyň Ýaşlar Liderlik Akademiýasy (CAYLA) maksatnamasynyň çäginde «Aýallaryň girdeji strategiýasy – howanyň üýtgemegine uýgunlaşmak» taslamasy;
– Başlangyç ekosistemasy 2023 maksatnamasynyň çäginde «Geliň, aňyňyzy we ýüregiňizi işe taýýarlalyň» taslamasy.
Hyzmatdaşlar:
ABŞ-nyň, Beýik Britaniýanyň, Ýaponiýanyň Türkmenistandaky ilçihanalary; Türkmenistanda Ýewropa Bileleşiginiň wekili, Ýewraziýa gaznasy; UNDP, IOM, USAID, GIZ, CAREC, ICSD; Türkmenistanyň ykdysatçylary bileleşigi we beýleki jemgyýetçilik guramalary; ýerli häkimiýetler, oba hojalygy uniwersitetleri, liseýler we ş.m.
Salgy: Türkmenistan 746300, Daşoguz ş., Magtymguly şaýoly, jaý 32, 11-nji öý. Telefon/faks: +993 322 7-56-77; +993 65 823105; +993 61 464635 Elektron salgysy: eco-durmush.cso.dz@mail.ru
«Täze zaman» jemgyýetçilik guramasy ilkinji gezek 2012-nji ýylda hasaba alyndy. Iň soňky gaýtadan hasaba alyş 2022-nji ýylyň 26-njy sentýabrynda Türkmenistanyň Adalat ministrliginde boldy.
Häzirki wagtda esaslandyryjylar we işgärler topary tejribeli tälimçileri we jemgyýetçilik gatnaşyklarynda halkara bilim programmalaryny gutaranlary öz içine alýar.
Guramanyň wezipesi: Lebap welaýat ýaşlarynyň mümkinçiliklerini artdyrmak.
Ilat bilen iş ugry:
– Hukuk kömegi.
– Raýat bilimini ösdürmek üçin ýaşlar bilen işleşiň.
– Lebap welaýatyň ýaş ilaty üçin işjeň okuw usullaryny \ bilim meýilnamalaryny durmuşa geçirmek üçin ýaş orta mekdep mugallymlary bilen işleşiň.
– Adam söwdasyna garşy göreş.
– Jyns taýdan deňligiň üstünde işlemek (erkekler bilen işlemek meselelerini goşmak bilen – UNFPA synag taslamasy).
– Mekdep okuwçylarynyň we ýaşlaryň daşky gurşawy terbiýesi.
– Ýaş jübütler bilen işlemek (täze durmuş guranlar, irki nikalaşmak, maşgala gurmagy meýilleşdirmek – UNFPA synag taslamasy).
– Psihologiki maslahatlar.
2025-nji ýylyň 22-nji ýanwarynda Türkmenistandaky Merkezi Aziýanyň Sebitleýin Ekologiki Merkeziniň (CAREC) Taslama Ofisi bilen özara düşünişmek Ähtnamysyna gol çekildi. 2025-nji ýylyň 28-30-njy ýanwary, Gazagystan Respublikasynyň Almaty şäherinde bolup geçen Merkezi Aziýada Ýewropa Birleşiginiň Raýat jemgyýetiniň 5-nji Forumyna gatnaşdylar.
Guramanyň başlygy: Gurbanowa Mübärek Rejepowna.
Habarlaşmak üçin:
Salgy: Türkmeabat ş., Gurbansoltan eje we Magtymguly Pyragy köçeleriň çatrygynda bina Telefon:: +992 422 3-45-05, 3-45-50, 3-45-30 Faks: +992 422 E-poçta: mubarakglcc@gmail.com
[ivory-search 404 "The search form 1355 does not exist"]
[ivory-search 404 "The search form 1355 does not exist"]
Leave a Reply