«Türkmenistanyň Tebigaty goramak jemgyýeti» Jemgyýetçilik birleşiginiň kärhanasy «Tebigy Kuwwat» we Edara görnüşindäki taraplarynň «Gazagystan Raýat Bileleşigi» halkara hyzmatdaşlyk hakyndaky Ähtnama gol çekdiler.
Resminamada Gazagystan Respublikasynyň we Türkmenistanyň hökümete degişli däl guramalarynyň arasynda jemgyýetçilik we ynsanperwerlik ulgamynda, şol sanda raýat jemgyýetini ösdürmek, bilim, ýaşlar syýasaty, meýletinçilik, jemgyýetçilik diplomatiýasy, bilermenleriň özara gatnaşygy, şeýle hem bilelikdäki çäreleri, taslamalary we özara gyzyklanma döredýän başlangyçlary guramak we durmuşa geçirmek ýaly halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek we berkitmek göz öňünde tutulýar.
Banu Ganiýewna Nurgaziýewanyň ýolbaşçylygyndaky Gazagystanyň Raýat Bileleşigi ýurduň 8000-den gowrak täjirçilik däl guramasyna wekilçilik edýän iň uly milli birleşikleriň biridir. Gazagystanyň Raýat Bileleşigi her iki ýylda bir gezek Astanada geçirilýän Gazagystanyň Raýat Forumynyň esasy guramaçylarynyň biridir. Hyzmatdaşlyk Ähtnamasyna gol çekenler şu karara Azerbaýjanyň paýtagty Bakuda geçirilen iri halkara çärelerine gatnaşanda geldiler:
1. Global Günorta jemgyýetçilik guramalarynyň platformasynyň Baş Assambleýasy, 2026-njy ýylyň 14-nji maýy
2. Türki Döwletleriň Guramasynyň (TDG) agza döwletleriniň jemgyýetçilik guramalarynyň 2-nji raýdaşlyk forumy, 2026-njy ýylyň 16-njy maýy
3. 13-nji Bütindünýä şäher forumy (WUF13), 2026-njy ýylyň 17-22-nji maýy.
Aşgabat, 2026-njy ýylyň 14 we 16-njy marty — Türkmenistanyň paýtagty giň möçberli maslahatlar tapgyrynyň soňky nokady boldy. “Howanyň üýtgemegi şertlerinde jemgyýetiniň roluny güýçlendirmek” atly dört sany ýöriteleşdirilen maslahat “Hormat Ýoly” Hojalyk Jemgyýetiniň (Zenanlaryň Hojalyk Jemgyýeti – WES diýlip atlandyrylýar) ajaýyp ofislerinde geçirildi.
Bu duşuşyklar 2025-nji ýylyň oktýabr aýynda başlan we Mary, Turkmenabat, Daşoguz we Balkanabat şäherlerini öz içine alýan sebitleýin syýahatyň logiki dowamy boldy.
Aşgabat tapgyry dürli sosial toparlar bilen maksatly iş alyp barmakda özboluşlydy. Bu maslahatlaryň esasy maksady inkluziw çemeleşme we hemmeleriň sesini eşitmek boldy. Guraýjylar aşakdakylar üçin aýratyn sessiýalar geçirdiler:
• Zenanlar jemgyýeti;
• Ýaş liderler;
• Maýyplygy bolan adamlar;
• Jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri.
Bu çäreler Ýewropa Bileleşigi tarapyndan maliýeleşdirilýän taslamanyň çäginde, “Hormat Ýoly” HJ we GIZ Sebitleýin Maksatnama Ofisiniň “Merkezi Aziýada howanyň üýtgemegi bilen toplumlaýyn ýer dolandyryşy” atly taslamasynyň ýakyndan goldawy bilen “Tebigy Kuwwat” jemgyýetçilik birleşiginiň kärhanasy (JBK) tarapyndan gurnaldy.
Maslahatyň moderatory, “Tebigy Kuwwat” JBK-nyň direktory we Turkmenistandaky Orhus merkeziniň wekili Berkeli Ataýew gatnaşyjylary gutlap, olara wagtlary üçin minnetdarlyk bildirip we global ýylylyk döwründe ýurduň öňünde durýan kynçylyklara umumy syn berip, mejlisleri açdy.
Gün tertibi bilermenleriň ökde çykyşlary bilen doludy:
• Berkeli Ataýew “Global ýylylyk döwründe Türkmenistan” atly hasabaty hödürledi we soňraky ähli ara alyp maslahatlaşmalar üçin konteksti kesgitledi.
• Gaýtadan dikeldilýän energiýa boýunça hünärmen Meýlis Rejepow gaýtadan dikeldilýän energiýa pudagyny özgertmegiň antropogen täsirini we mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşdy.
• Zahira Begaliýewa (Gazagystan Respublikasynyň Zähmet we sosial gorag ministriniň geňeşçisi, ITeachMe gaznasynyň direktory) maýyp adamlaryň hukuklary baradaky Konwensiýanyň we howanyň üýtgemeginiň arasyndaky gatnaşyk barada wideo aragatnaşyk arkaly özboluşly çykyş etdi we ejiz toparlary goramagyň möhümdigini nygtady.
• Taslama müdiri Aýna Ataýewa ýaşlaryň we raýat jemgyýeti pudagynyň daşky gurşawyň gün tertibine işjeň gatnaşmagy baradaky tanyşdyryş bilen gatnaşyjylara ylham berdi.
• Gülnar Mergenowa, GIZ maksatnamasynyň amala aşarlýan “Merkezi Aziýada howanyň üýtgemegini göz öňünde tutup, toplumlaýyn ýer dolandyryşy” atly sebitleýin maksatnamanyň Türkmenistandaky geňeşçisi üýtgeýän howa şertlerinde tebigy serişdeleri netijeli dolandyrmak boýunça amaly pikirlerini paýlaşdy.
Zenanlaryň Hojalyk Jemgyýeti (WES) platformasy maksatly saýlanyldy: ol ekologiýada ykdysady we sosial taraplaryň dowamlylygyny we ähmiýetini alamatlandyrýar. Gatnaşyjylar diňe bir nazary bilimleri almak bilen çäklenmän, eýsem, Türkmenistanda raýat jemgyýetiniň sebitiň howanyň üýtgemegine durnuklylygyna täsir edip biljek anyk mehanizmlerini ara alyp maslahatlaşdylar.
“Raýat jemgyýetiniň roluny güýçlendirmek diňe bir şygar däl, eýsem ekosistemalarymyzyň dowam etmeginiň açarydyr. Suw ýetmezçiliginiň we çölleşmegiň artýan ýagdaýynda, diňe döwlet, halkara we jemgyýetçilik guramalarynyň, ýerli jemgyýetleriň, işewürçiligiň we işjeň raýatlaryň arasyndaky hakyky hyzmatdaşlyk arkaly howanyň üýtgemegine durnukly dolandyryş tejribelerini ornaşdyryp we tebigy serişdeleri geljekki nesiller üçin gorap saklap bileris” diýip, guramaçylar duşuşyklaryň jemleýji tapgyrynda bellediler.
2026-njy ýylyň 5-6-njy fewralynda 6-njy ÝB-Merkezi Aziýa Raýat Jemgyýeti Forumy Bişkekde (Gyrgyzystan) geçirildi. Ol UNOPS tarapyndan Daniýanyň Adam Hukuklary Instituty bilen hyzmatdaşlykda Ýewropa Bileşiginiň Merkezi Aziýa Raýat Jemgyýetini goldamak maksatnamasynyň çäginde guraldy. Ol 200-den gowrak gatnaşyjyny we myhmany, şol sanda 100 raýat jemgyýetiniň wekilini, Merkezi Aziýanyň her bir ýurdundan takmynan 20 raýat jemgyýetiniň wekilini jemledi. Forumyň taryhy 2019-njy ýyldan başlanýar we şondan bäri 2023-nji ýylyň martynda Özbegistanyň Daşkent şäherinde geçirildi. Üç günlük 5-nji ÝB-niň Merkezi Aziýadaky Raýat Jemgyýeti Forumy 2025-nji ýylyň 28-30-njy ýanwary aralygynda Gazagystanyň Almaty şäherinde geçirildi, oňa Türkmenistanyň 15 guramasyndan 16 raýat jemgyýetiniň wekili gatnaşdy. Bu ýyl Türkmenistandan 15 adam gatnaşdy, olaryň dokuzy dürli jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri boldy: Tebigy Kuwwat, Türkmenistanyň Orhus Merkezi, iTürkmenistanyň Tebigaty Goramak Jemgyýeti, Türkmenistanyň Ykdysatçylar Bileleşigi, Türkmenistanyň Ýaşlarynyň Üstünlikleri, Ýenme, Täze Zaman (Türkmeabat ş.), Eko Durmuş (Daşoguz ş.), Maşgala (Mary ş.) we Mirasly Senet. Şeýle hem “Ynamly Durmuş” Hojalyk jemgyýetynyň iki wekili, “Türkmegazaragatnaşyk” guramasynyň wekili, ÝB-niň Turkmenistandaky wekilçiliginiň interny, frilanser we talyp gatnaşdylar.
Merkezi Aziýa üçin ÝB-niň 6-njy Raýat Jemgyýeti Forumy raýat jemgyýeti guramalarynyň, Ýewropa Bileleşiginiň we ösüş hyzmatdaşlarynyň arasynda gurluşly dialog we hyzmatdaşlyk üçin esasy ýyllyk platformadyr. Forum 2025-nji ýyldaky Forumyň netijelerine, şeýle hem sanly özgertme, howanyň üýtgemegi we daşky gurşawy goramak, ýaşlaryň gatnaşmagy, dolandyryş we jemgyýetçilik taýdan jogapkär telekeçilik, şeýle hem zenanlaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini giňeltmek ýaly möhüm ugurlara gönükdirilen bäş sebitleýin tematiki iş toparynyň resmi döredilmegine esaslanýar – bular sebitiň geljegi üçin möhüm mazmunalardyr. Forum Merkezi Aziýada raýat jemgyýetiniň gatnaşygyny güýçlendirmek we esasy başlangyçlary, şol sanda ÝB-niň Merkezi Aziýa strategiýasyny we ÝB-niň Global Gateway başlangyjynyň (GGI) sebitdäki ileri tutulýan ugurlaryny öňe sürmek arkaly öňki mejlisleriň üstünligine daýanýar.
Ilkinji tapgyrda, ÝB-niň Merkezi Aziýadaky Raýat jemgyýetiniň taslama müdiri wezipesini j-p Wasil Tolkaçow 6-njy forumyň ähli gatnaşyjylaryny we myhmanlaryny gutlady we ýokary derejeli resmileriň gutlag sözlerini öz içine alýan açylyş mejlisini alyp barmaga UNOPS-yň Awstriýadaky köpýurtly edarasynyň başlygy hanym Simonetta Siligatony çagyrdy.
Açylyş sözüni ÝB-niň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Onuň Alyhezreti j-p Edwards Stiprais aýtdy. J-p Stiprais durnukly ýurtlary gurmak üçin güýçli raýat jemgyýetiniň möhümdigini nygtady we ÝB-niň ýokary derejeli resmileriň gatnaşmagy arkaly raýat jemgyýetiniň gatnaşygyna gymmat berýändigini sözüne goşdy. Duşuşygynyň dowamynda ol, esasan hem, Merkezi Aziýa sebiti we Global Gateway başlangyjy bilen hyzmatdaşlyga ünsi çekdi. Gyrgyz Respublikasynyň Adalat ministriniň orunbasary hanym Saýry Temirbekowna Yzakowa gutlag sözlerini aýdyp, çäräniň, şol sanda ÝB-niň Merkezi Aziýa bilen hyzmatdaşlygy we dürli infrastruktura pudaklarynyň arasyndaky gatnaşyklary gowulandyrmagy maksat edinýän Global Gateway başlangyjy baradaky pikir alyşmalaryň möhümdigini belledi. BMG-niň Hemişelik Utgaşdyryjysy, hanym Antje Greýw forumda uzakdan çykyş edip, platformany gurnanlygy üçin Ýewropa Bileleşigine, UNOPS-a we Daniýanyň Adam Hukuklary Institutyna minnetdarlyk bildirdi we çäräni geçirenligi üçin Gyrgyz hökümetiniň minnetdarlyk bildirdi. Ol Durnukly Ösüş Maksatlaryna ýetmek üçin raýat jemgyýeti bilen hökümetleriň arasyndaky hyzmatdaşlygyň möhümdigini nygtady, raýat jemgyýetiniň jogapkärçilikde we syýasaty durmuşa geçirmekde tutýan ornuny belledi. Hanym Antje şeýle hem Gyrgyzstanda raýat giňişligine täsir edýän soňky tendensiýalar barada alada bildirdi, kanunyň daşary ýurt wekillerine täsiri baradaky BMG-niň hasabatyna salgylandy we raýat jemgyýeti üçin amatly gurşawy dikeltmek üçin kanunçylyk özgertmelerini geçirmäge çagyrdy. Ol sözüniň ahyrynda Birleşen Milletler Guramasynyň raýat jemgyýetine goldawyny we ösüş üçin raýat giňişligini goramagyň möhümdigini nygtady.
Soňra Astanadaky Ýewropa Bileleşiginiň Gazagystan Respublikasyndaky Wekilhanasynyň hyzmatdaşlyk boýunça ýolbaşçysy j-p Ýohannes Baur ähli gatnaşyjylary gutlady we ÝB-Merkezi Aziýa Global Gateway başlangyjy boýunça sessiýany alyp bardy. Ol Ýewropa Bileleşigi bilen Merkezi Aziýanyň arasyndaky gatnaşyklaryň pugtalanmagyny we berketmegini nygtady we ara alyp maslahatlaşmaga çagyrdy:
Hanym Şarlotta Adrian, Merkezi Aziýa we Owganystan boýunça bölümiň başlygy, INTPA-nyň baş direktory
J-p Andrea Rossi, Ýewropa Daşary Hereket Gullugynyň Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň başlygynyň orunbasary, ÝB-niň daşarky syýasaty üçin jogapkär.
J-p Andrea Rossi ÝB-niň Merkezi Aziýa üçin strategik ileri tutulýan ugurlaryny nygtady we sebitiň geosyýasy ähmiýetini we ÝB-niň söwda, ýaşyl we sanly ýaly ugurlarda hyzmatdaşlygy ösdürmäge ygrarlydygyny belledi. Forumyň ÝB-niň Merkezi Aziýa strategiýasyny öňe sürmekdäki roly nygtaldy, j-p Rossi sebitde durnuklylygy we gülläp ösüşi berkitmekde raýat jemgyýetiniň gatnaşmagynyň möhümdigini nygtady.
Hanym Şarlotta Andrian Global Gateway başlangyjyny we onuň ileri tutulýan ugurlaryny düşündirdi. 2027-nji ýyla çenli 300 milliard dollardan 400 milliard dollara çenli maýa goýum döretmek mümkinçiligine eýe bolan ÝB-niň Global Gateway strategiýasy Merkezi Aziýada sanly baglanyşyklara, suw, energiýa we howanyň üýtgemegine, ulag baglanyşyklaryna we möhüm çig mallara gönükdirilendir. Bilim, ylmy-barlag we saglygy goraýyş ulgamlaryny güýçlendirmek hem göz öňünde tutulýar. Hanym Andrian ÝB-niň raýat jemgyýeti bilen hyzmatdaşlygy ileri tutýandygyny, syýasaty işläp düzmekde we durnukly ösüşi üpjün etmekde olaryň garaýyşlarynyň möhümdigini nygtady. Şeýle hem, ol sebitde dowam edýän taslamalary belläp, bölünişigi ýeňip geçmek üçin donorlar we gyzyklanýan taraplaryň arasynda utgaşdyrylmagyň zerurdygyny nygtady. Ol Merkezi Aziýada başlanan “Team Europe” başlangyçlaryny, Rogun we Kambar-Ata energiýa taslamalaryny we Transhazar ulag geçelgesini agzady. ÝB-niň garaýşy, esasanam paýhasly maýa goýmak we ýerli jemgyýetleri we raýat jemgyýetini diňlemek arkaly Merkezi Aziýanyň ykdysady integrasiýasyny goldamakdyr. Bu hökümetler we raýat jemgyýeti bilen işlemek diýmekdir.
Indiki sessiýa “Kontekstiň kemala gelmegi: Merkezi Aziýa ýaşlarynyň garaýyşlary” boldy, ony IDEA Merkezi Aziýanyň ýerine ýetiriji direktory Aýzat Ruslanowa alyp bardy. Ýaşlar boýunça maslahat beriş geňeşleriniň (ÝMG) wekilleri gysgaça çykyş etdiler:
Wladislaw Weber, Gazagystan
Emira Seýdenaliýewa, Gyrgyzystan
Firuz Ohunow, Täjigistan
Şukurgeldi Myradow, Türkmenistan
Amirbek Salimow, Özbegistan.
ÝMG wekilleri adam kapitalyna, ynama we institutsional hyzmatdaşlyklara maýa goýumlary bolmazdan sebitleýin durnuklylygyň mümkin däldigi barada ylalaşdylar. Olar Merkezi Aziýanyň özara jogapkärçilik we uzak möhletli ösüş garaýşyna esaslanýan çuňňur integrasiýa taýýardygyny görkezdiler. Günüň ikinji ýarymynda raýat jemgyýetiniň wekilleri üstünlikli we kyn maşk geçirdiler, gysga milli brifingler bilen çykyş etdiler we bäş tematiki topar boýunça sebitleýin teklipleriň taslamalaryny işläp düzdüler. Merkezi Aziýa sebitindäki ähli ýurtlar dört tematiki iş toparynda (TWG) çykyş etdiler. “Howanyň üýtgemegi we daşky gurşawy goramak” atly ilkinji TWG-de “Tebigy Kuwwat” JBK-nyň direktory Berkeli Ataýew howanyň esasy kynçylyklary, ýurt boýunça geçirilýän işler we bu babatdaky teklipler barada hasabat berdi.
“Aýallaryň ygtyýarlandyrylmagy” tematiki toparynda “Maşgala” hökümete degişli däl guramasynyň sosial işgäri Oksana Asadulina Turkmenistandaky ýagdaýyň gysgaça synyny berdi.
“Ýaşlaryň karar kabul etmekde gatnaşmagy” toparynda “Türkmenistanyň ýaşlarynyň üstünlikleri” hökümete degişli däl guramasynyň başlygy Aýna Baýramowa ýurt boýunça hasabat berdi. Türkmenistanyň Ykdysatçylar Birleşiginiň başlygy Ýuriý Aleksandrowiç. Aronskiý Dolandyryş we Sosial Jogapkärçilikli Telekeçilik atly TWG-de çykyş edip, Türkmenistanda raýat jemgyýetiniň wekili hökmünde çykyş etdi.
Forumyň ikinji güni umumy mejlis bilen başlady, onda her bir TWG sebit gün tertibi üçin gaýtadan gözden geçirmek we tassyklamak üçin teklipleriň taslamasyny hödürledi. Netijede, umumy mejlis bäş tematiki ugur boýunça ileri tutulýan sebit teklipleriniň we başlangyçlaryň jemlenen toplumyny tassyklady.
Forumyň indiki mejlisi adam hukuklaryna we gowy dolandyryşa bagyşlandy. Daniýanyň Adam Hukuklary Institutynyň (DIHR) wekili j-p Mişel Şmidt Hansen prinsipler bilen tanyşdyrdy, soňra olaryň ulanylyşynyň amaly taraplary ara alnyp maslahatlaşyldy. Mejlisde ÝB-niň Merkezi Aziýa üçin “Global Gateway” başlangyjynyň çäginde adam hukuklaryna çemeleşmeler, şeýle hem bu başlangyjy durmuşa geçirmekde adam hukuklarynyň we gowy dolandyryş ýörelgeleriniň ulanylmagy ara alnyp maslahatlaşyldy.
J-p Bolot Isakowyň alyp barmagynda ÝB-niň mümkin bolan maliýeleşdirmesi boýunça amaly mejlis foruma gatnaşyjylarda uly gyzyklanma döretdi. Çykyş edenler Ýewropa Bileleşiginiň Gazagystandaky Wekilçiliginiň wekili hanym Snežana Popowa we Ýewropa Bileleşiginiň Gyrgyzystandaky Wekilçiliginiň wekili j-p Stefano Korrado Merkezi Aziýa sebitinde dürli pudaklardaky raýat jemgyýeti guramalary üçin ÝB grantlaryna ýüz tutmagyň tertibi, amaly taraplary, şeýle hem häzirki we mümkin bolan maliýeleşdirme mümkinçilikleri barada çykyş etdiler
Ahyrsoňy, UNOPS-yň Höweslendirmeleri dolandyryş boýunça hünärmeni hanym Regina Kireýewa “ÝB-niň Merkezi Aziýa üçin raýat jemgyýeti gaznasy” atly dört ýyllyk taslamanyň çäginde 2026-njy ýylyň 15-nji fewralyna çenli dowam etjek kiçi höweslendirmeleriň birinji tapgyrynyň tertibi barada çykyş etdi. Hanym R. Kireýewanyň sözlerine görä, şu ýyl kiçi grantlar üçin 225 müň ABŞ dollar bölünip berildi we 15 arza tassyklanar, olaryň her biri 15 müň ABŞ dollardan köp bolmaly däl.
Her sessiýadan soň sorag-jogap sessiýalary bellenildi.
Forumyň ahyrynda UNOPS-yň Awstriýadaky köpýurtly edarasynyň başlygy hanym Simonetta Siligatony forumyň ähli gatnaşyjylaryna netijeli işleri we gazanylan netijeler üçin minnetdarlyk bildirdi, bu netijeler şübhesiz indiki 7-nji ÝB-Merkezi Aziýa Raýat jemgyýeti forumynda we Merkezi Aziýa sebitinde raýat jemgyýetiniň umumy ösüşine ulanylar.
9-njy ýanwarda “Türkmeistanyň ýaşlarynyň üstünlikleri” jemgyýetçilik guramasynyň başlangyjy bilen jemgyýetçilik guramalarynyň we sosial ugurly kärhanalaryň 20 wekiliniň gatnaşmagynda raýat jemgyýetiniň ösüşinde ýaşlaryň tutýan orny ara alnyp maslahatlaşyldy. Duşuşykda 2026-njy ýylyň 5-6-njy fewralynda Gyrgyzystanyň Bişkek şäherinde geçiriljek Merkezi Aziýada Ýewropa Bileleşiginiň 6-njy raýat jemgyýeti Forumy üçin milli tanyşdyryş taýýarlamak meselesine üns berildi. Forum UNOPS tarapyndan Daniýanyň Adam hukuklary instituty (DIHR) bilen hyzmatdaşlykda Ýewropa Bileleşiginiň (ÝB) maliýe goldawy bilen amala aşyrylýan “Merkezi Aziýanyň raýat jemgyýetini goldamak gaznasy” atly dört ýyllyk taslamanyň çäginde meýilleşdirilýär. Taslamanyň maksatlarynyň biri ýaşlaryň gatnaşmagy bilen birlikde birnäçe ugurlar boýunça bäş sany tematiki iş toparyny (TWG) döretmekdir. Ýaşlar bilen işiň diýen ýaly ähli raýat jemgyýeti guramalarynda alnyp barylýandygyny göz öňünde tutup, “Türkmenistanyň ýaşlarynyň üstünlikleri” jemgyýetçilik guramasy ýaşlar syýasatyny işläp düzmekde esasy kynçylyklary, tematiki teklipleri, mümkinçilikleri we güýçli taraplary bilelikde öwrenmek kararyna geldi.
“Biziň maksadymyz sebit üçin umumy kynçylyklary kesgitlemek we has möhümi, ýaşlaryň ýurduň sosial-ykdysady durmuşyna doly hukukly gatnaşyjy bolmagyna mümkinçilik berýän hyzmatdaşlyk üçin özboluşly mümkinçilikleri kesgitlemekdir” diýip, duşuşygyň guramaçylary bellediler.
Bişkekde geçiriljek foruma taýýarlyk görmegiň esasy aýratynlygy dürli bilermenler jemgyýetleriniň çuňňur integrasiýasy boldy. TWG-lary döretmek düzgünlerine laýyklykda, her bir topara Merkezi Aziýanyň ähli ýurtlaryndan guramalar girmelidir. Häzirki tapgyrdan soň, bäş tematiki toparyň işi Türkmenistan üçin ýeke-täk ýurt tanyşdyrylyşyna birleşdiriler. Mysal üçin, “Howanyň üýtgemegi we daşky gurşaw” TWG-nyň bir topary bolan “Tebigy Kuwwat” jemgyýetçilik birleşiginiň kärhanasy geljekki Forum üçin milli presentasiýasyny hödürledi. Ýaşlaryň gatnaşygyny güýçlendirmek boýunça ara alnyp maslahatlaşylýan işler toplumlaýyn milli hasabatyň bäş toparynyň diňe biridir. Ara alyp maslahatlaşmada häzirki zaman ýaşlarynyň öňünde durýan esasy päsgelçilikler kesgitlenildi:
– Bilim bilen zähmet bazarynyň arasyndaky tapawut, akademiki bilimleri sanly ykdysadyýetiň hakyky talaplaryna uýgunlaşdyrmak zerurlygy, sebitlerdäki serişdelere elýeterlilik, oba ýerlerinde ýaşlaryň öz-özüni amala aşyrmagy üçin infrastrukturany giňeltmek zerurlygy we ş.m.
– Jemgyýetçilik guramalary özboluşly hünärmen kapitalyna eýedirler. Duşuşygyň gatnaşyjylary ýaşlaryň roluny ýokarlandyrmak üçin anyk ädimleriň toplumyny işläp düzdüler. Bularyň arasynda ýaş liderleriň we işewürler jemgyýetiniň arasynda dowam edýän gepleşik platformalaryny döretmek, şeýle hem karýera boýunça ugur beriş maksatnamalaryny giňeltmek bar. Merkezi Aziýada sebitleýin hyzmatdaşlyga aýratyn üns berildi. Bilermenler birnäçe amaly pikirleri teklip etdiler:
– Jemgyýetçilik täsiri bolan startaplary işe girizmek üçin bilelikdäki platformalar. – Sebitleýin meýletinçiler ulgamy.
– Ekologiýa, medeniýet we inkluziwlik ugurlarynda tejribe alyşmak.
– Merkezi Aziýa ýurtlarynyň hökümete degişli bolmadyk guramalarynyň arasynda iň gowy tejribeleri alyşmak üçin platforma hökmünde birleşdirilen web portaly.
Duşuşygyň maksady ýaşlaryň diňe halkara tejribesini kabul etmek däl, eýsem tutuş sebitiň ösüşi üçin öz innowasion çözgütlerini teklip etmek islegini görkezmekdir.
Aşgabat, 2025-nji ýylyň 20-nji dekabry. Hakyky gyş ertekisi şäheriň merkezinde, Ýwropa Bileleşiginiň Türkmenistana wekiliýetiniň gapysynyň aňyrsynda janlandy. ÝB wekiliýeti yzly-yzyna üçünji ýyl kitap söýüjileri, maşgalalary we häzirki adaty Christmas kitap ýarmarkasy üçin baýramçylyk atmosferasyny gözleýänleri ýygnady. Guramaçylaryň çakylygy boýunça bu çärä Tebigy Kuwwat, Türkmenistanyň Orhus merkezi, Türkmenistanyň Tebigaty goramak jemgyýeti we Türkmenistanyň Milli Gyzyl Ýrymaý Jemgyýeti ýaly jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri hem gatnaşdy.
Kitap bilen gyzgalaňly duşuşyk. Sanly tehnologiýa we sosýal mediýada tükeniksiz aýlanmak döwründe bu dynç alyşyň uly we asylly maksady bar: hakyky, fiziki kitaplary okamagyň modasyny yzyna getirmek. Guramaçylar: “Eliňizde täze kitap saklamak, syýaysy we sahypalary öwürmek nähili ajaýyp lezzetdigini ýatlatmak isleýäris. Bu diňe sowatlylyk däl, eýsem janly aragatnaşyk medeniýeti”. “Biziň üçin bu taslama diňe bir medeni çäre däl, bir kitabyň iň gowy dosty we kömekçisi bolandygyny görkezmek üçin bir pursat. Ilkinji uly kitabyny alanlarynda çagalaryň gözlerinde ýalpyldawuklygy görýäris we Türkmenistanda maşgala okamak däbiniň janly we gowydygyna düşünýäris. Üçünji ýyl bäri bu ynam we bilim giňişligini döredýäris” – Aýgul Bäşimowa diýdi. Myhmanlaryň bu waka baradaky täsirleri ýaş nesliň janly sahypalara, okamak we aragatnaşyk bilen gyzyklanmasyny ýitirmändigini görkezýär; ýarmarka hemmeler üçin gyzykly. Iki çaganyň ejesi ýarmarkagelen Aýlar: “Kitaplar üçin geldik, tersine, hakyky Christmas filmine girdik! Çagalar Santanyň poçtasyndan hoşal boldular. Hatyň her sözüni ýarym sagatlap harp bilen ýazýardylar. Gözleýän klassiki kitabymyň seýrek duş gelýän görnüşini tapdym.” Şeýle mähirli garşylan we lezzetli çaý üçin gurnaýçylara köp sag bolsuny aýdýärin! “
Kitaplar, ýadygärlik sowgatlary we Christmas ruhy tutuş meýdany doldurdy. Bir günüň dowamynda ÝB-niň Türkmenistana wekiliýetiniň ähli jaýlary amatly Ýewropa sebitine öwrüldi. Kiçi kitap dükanlarynda seýrek neşirler we nusgawy eserler, çagalar we daşary ýurt edebiýaty hödürlenýärdi we ýerli senetçiler Täze ýyl agajynyň aşagynda sowgat hökmünde berilmegini, elde ýasalan täsin ýadygärlikleri görkezdiler. Hoş geldiňiz iýmit meýdançasy atmosferany doldurdy: her bir myhmany gapydan gyzgyn çaý, hoşboý kofe we ajaýyp naharlar bilen garşy aldylar. Howa sosna iňňeleriniň we öýde bişirilen önümleriň ysy bilen dolduryldy we maşgala baýramçylygy duýgusyny döretdi.
Çäräniň baş gahrymanlary kitaplar we elbetde Santa, harplar we fleş-mob boldy. Çäräniň özeni, şübhesiz, Santa Klaus poçta bölümi. Iň çuňňur arzuwlary bilen hat ibermek isleýänleriň hatary agşama çenli dowam etdi. Çagalar we ulular höwes bilen arzuwlaryny kagyza tabşyrdylar.
Dabaranyň gahrymany Santa Klaus myhmanlary bir salym hezil etdi. Baýramçylyk fotosuratlarynyň fonunda köp ýylgyryş düşdi. Santa-nyň garaşylmadyk we gujurly tansy hemmäni özüne çekdi we ýarmarkany hakyky şatlyk baýramyna öwürdi. Arslan, okuwçy we kitap söýüjisi: “Smartfonlar döwründe, rahat kitapda kagyz kitaby bilen oturmagyň nähili ajaýypdygyny ýatdan çykarýarsyňyz. Santa bilen fleş-mob düýbünden täsir galdyrdy! Bu gaty gyzykly we iň esasysy ak ýürekli. Aşgabatda göni aragatnaşyk üçin şeýle platformalaryň bolmagy gaty gowy.”
Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistanda geçirilen üçünji Christmas kitap ýarmarkasy kitaplaryň duşuşmagyň iň gowy usulydygyny ýene bir gezek subut etdi. Bu şenbe güni Delegasiýanyň edarasy adamlaryň diňe sowgat satyn alman, ýylylyk, duýgular we okamagy halaýan ýerlerine öwrüldi. Salkyn güne garamazdan, baýramçylyk atmosferasy we gatnaşyklar hemmelere gyzdy. Kitap we okamak bilen gyzyklanýan köp çagany we ýaşlary görmek hem ýürekgysgynçdy. Baýramyň soňky minutlary ýakynlaşanda, myhmanlar diňe bir kitaplardan we ýadygärlik sowgatlaryndan doly sumkalar bilen çäklenmän, diňe Christmas günlerinde bolup geçýän täsin “soňundan” galar.
2025-nji ýylyň 27-nji oktýabrda Aşgabatda Ählumumy metan borçnamasy (GMP) we ony Türkmenistanda ornaşdyrmak boýunça amaly ädimler boýunça esasy okuw seminary gibrid formatda geçirildi.
Bu okuw seminary GIZ tarapyndan GMP Sekretariaty – Birleşen Milletler Guramasynyň Daşky Gurşaw Maksatnamasynyň (UNEP) başlangyjy bolan Klimat we Arassa Howa Koalisiýasy (CCAC) bilen ýakyn hyzmatdaşlykda, Ýewropa Bileleşigi we Germaniýanyň Federal Daşary işler edarasy tarapyndan maliýeleşdirilýän “ÝB Türkmenistanyň ýaşyl ösüşi üçin: 2024-2028-nji ýyllar üçin syýasy dialog we howa hereketleri” taslamasynyň çäklerinde guraldy.
Metan güýçli, ýöne gysga wagtlyk parnik gazy bolup, ählumumy maýylganlygyň takmynan 30% -ine sebäp bolýar. 20 ýylyň dowamynda ol CO2-den 80 esse köp zäherli bolar. Şeýle-de bolsa, ol atmosferada bary-ýogy on ýyl töweregi galýandygy sebäpli, onuň konsentrasiýasyny çalt azaltmak gysga möhletde howa we saglyga peýda getirip biler.
2021-nji ýylda COP-26 Ählumumy metan borçnamasy (GMP), häzirki wagtda 159 döwleti we Ýewropa komissiýasyny öz içine alýar. Türkmenistan Ählumumy metan borçnamasyna 2023-nji ýylda Dubaýda geçirilen COP-28-de goşuldy. GMP agzalary 2030-njy ýyla çenli (2020-nji ýyldaky derejeler bilen deňeşdirilende) global metan zyňyndylaryny azyndan 30% azaltmak üçin bilelikdäki çäreleri görmäge borçlanýarlar. Okuw seminaryna energetika pudagynda we daşky gurşawy goramak ulgamynda zähmet çekýän Türkmenistanyň döwlet edaralarynyň, esasy gulluklarynyň wekilleri gatnaşdylar. Bu okuw seminarnaryň maksady, Türkmenistanyň ygtyýarly döwlet edaralarynyň wekillerini we tehniki hünärmenlerini Ählumumy metan borçnamasynyň (GMP) amaly ulanylyşy bilen tanyşdyrmak, öňdebaryjy halkara tejribäni görkezmek, metanyň zyňyndylaryny azaltmak boýunça bar bolan goldawa ünsi çekmek we COP-30 öňüsyrasynda milli derejede durmuşa geçirmek boýunça indiki ädimler barada dialoga ýardam etmek boldy.
“Ýewropa Bileleşigi Türkmenistanyň “ýaşyl” ösüşi üçin: 2024 – 2028-nji ýyllar üçin syýasy dialog we howanyň üýtgemegine garşy hereketler” maksatnamasynyň ýolbaşçysy, Doktor Karolina Milow şeýle belledi:
“Metan zyňyndylaryny azaltmak diňe bir ekologiýa zerurlygy däl, eýsem, Türkmenistan ýaly iri energetika pudagy bolan ýurtlar üçin uly ykdysady mümkinçilikdir. Türkmen hyzmatdaşlarymyzyň bu ugurda şeýle ýokary gyzyklanma bildirýändigi bizi diýseň begendirýär. Biziň “ÝB ýaşyl ösüş üçin” atly bilelikdäki taslamamyz howanyň üýtgemegi bilen bagly maksatlarymyzyň durmuşa geçirilmegi üçin zerur bolan bilermen mümkinçiliklerini we maliýe goldawyny bermäge gönükdirilendir”.
Bu, RUDN uniwersitetiniň Durnukly ösüş maksatlary boýunça halkara ylmy konferensiýasyny dördünji gezek geçýar. Ara alnyp maslahatlaşylan temalaryň ýerliklidigini göz öňünde tutup, bu çäre her ýyl 60 ýurtdan 1500-den gowrak gatnaşyjyny özüne çekýär. Bu ýyl, guramaçylaryň çakylygy boýunça «Tebigy Kuwwat» jemgyýetçilik birleşiginiň kärhanasynyň başlygy Berkeli Ataýew onlýan-görnüşde işe gatnaşdy we “Türkmenistanda howanyň üýtgemeginiň netijeleri” atly prezentasiýa bilen çykyş etdi. B.Ataýewiň çykyşy, «Biosfera» mowzugyna bagyşlanan konferensiýanyň ikinji gününde 2-nji sessiýanyň çäginde “GDA agza ýurtlarda az uglerodly ösüş syýasaty üçin geljegi uly ugurlar” meýilleşdirildi.
Öz çykyşynda Türkmenistanyň howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly kanuny esaslaryny gysgaça ara alyp maslahatlaşdy; howanyň üýtgemeginiň tebigy baýlyklara, ykdysadyýete we Türkmenistandaky gowşak toparlara täsiri; gaýtadan dikeldilýän energiýa pudagyny özgertmek; we ýerli we sebit derejesinde howa we daşky gurşaw meselelerini çözmekde tejribe alyşmak.
Maslahatyň her güni, aýry-aýry otaglar we bölümler bilen aýratyn tema açyldy. Maslahatyň üçünji güni, 20-nji noýabr, «Ykdysadyýet, syýasat, kanun, hyzmatdaşlyk» mowzugyna bagyşlanýar, soňky gün 21-nji noýabr bolsa «Jemgyýet» mowzugyna bagyşlanýar.
RUDN uniwersiteti ýaş alymlaryň, kompaniýanyň ýolbaşçylarynyň, hökümet wekilleriniň we durnukly ösüş, daşky gurşaw, durmuş we bilelikdäki dolandyryş boýunça hünärmenleriň arasynda tejribe alyşmak üçin iş platformasy bolup hyzmat edýär. Gatnaşanlar BMG-nyň 17-nji Durnukly Ösüş Maksatlaryna ýetmek üçin ylmy, akademiki we sosial taýdan möhüm taslamalary durmuşa geçirmek üçin bilimlerini we tejribelerini paýlaşýarlar.
Düýn, 2025-nji ýylyň 8-nji sentýabrynda, ÝHHG-nyň Başlygynyň (Finlýandiýa) ýörite wekili ilçi hanym Terhi Hakalanyň Türkmenistana resmi saparynyň çäginde ÝHHG-niň Aşgabatdaky Merkezinde jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri bilen ýygnak geçirildi: “Türkmenistanyň Tebigaty Goramak Jemgyýeti”, “Tebigy Kuwwat”, “Türkmenistanyň Orhus Merkezi”, “Maýyplary goldamak Merkezi”, “Ynam”, “Ýenme”, “Keýiik Okara”.
Ilçi hanym Terhi Hakala ilkibaşda duşuşyga gatnaşanlary üçin hemmelere minnetdarlyk bildirdi we gatnaşyjylary tanyşdyrmazdan ozal öz wekiliýetini tanyşdyrdy: Finlýandiýanyň Merkezi Aziýadaky Baş ilçisi jenap Ilkka Räisänen; hanym Annika Pelkonen, Finlýandiýanyň ÝHHG-nyň başlyklygy boýunça uly iş toparynyň hünärmeni; hanym Margot Araujo, Syýasy işgäri / Merkezi Aziýa partiýasy, ÝHHG-nyň CGK. Duşuşyga ÝHHG-niň Aşgabatdaky Merkeziniň başlygy ilçi jenap William Leaf, ÝHHG-niň Aşgabatdaky Merkeziniň Ykdysady we daşky gurşaw meseleleri boýunça edara koordinatory hanym Oliwera Zurowak-Kuzman we Merkeziň käbir işgärleri wekilçilik etdiler.
Hormatly myhmanlar, ilkinji nobatda, Türkmenistanda raýat jemgyýetiniň we ÝHHG-nyň arasyndaky özara gatnaşyklaryň umumy ýagdaýy, pikirler, ileri tutulýan ugurlar we mundan beýläkki hyzmatdaşlyga garaýyş bilen gyzyklandy.
Duşuşykda jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri jemgyýetçilik guramalarynyň işleri, ÝHHG bilen hyzmatdaşlyk tejribesi barada gysgaça gürrüň berdiler. Gyzykly söhbetdeşlikde işgärleri gaýtadan taýýarlamagyň, sebitde tejribe alyşmagyň we ÝHHG-nyň grant maksatnamalarynyň köpelmegine ünsi jemlediler.
“ÝHHG şu ýyl 50 ýaşyny doldurýar, 1975-nji ýylyň 31-nji iýulynda Helsinki resminamasyna gol çekildi. Raýat jemgyýeti ÝHHG üçin möhümdir – bu biziň guramamyzdaky üçünji ölçegdir. ÝHHG-nyň Baş sekretary, Finlýandiýanyň Daşary işler ministry hanym Elina Waltonen, ýaşlar syýasatyna, jyns we umuman alanyňda raýdaşlyk jemgyýeti meselelerine has üns berýar. Türkmenistanyň ÝHHG-a goşulan ýyly ýadyma düşýär, 1998-nji ýyldan bäri işleýän Aşgabatdaky ÝHHG-nyň Merkezi hyzmatdaşlygy we täze garaşmalary ösdürmegiň subutnamasydyr”, – diýip, hanym Terhi Hakala aýtdy.
Şu ýyl Aşgabatdaky ÝHHG-nyň Merkeziniň ilkinji gezek jemgyýetçilik guramalarynyň 2-3 wekiliniň Türkmenistanyň wekiliýetine ÝHHG-nyň Warşawanyň adam ölçegi boýunça ýyllyk konferensiýasyna gatnaşmagyna başlandygy bellärliklidir. Şeýle inisiatiwa, gyzyklanýan taraplaryň hemmesini ösýän demokratik jemgyýete çekmegiň zerurlygy bilen baglanyşykly.
2025-nji ýylyň iýul aýynyň ahyrynda “Keyik Okara” jemgyýetçilik guramasynyň başlygy Sabir Agabalaýew we “Yenme” jemgyýetçilik guramasynyň başlygy Gulya Çorekliýewa “Helsinki şäherinden – indiki 50 ýyla çenli” ÝHHG-nyň başlyklyk ýaşlar forumyna gatnaşdylar we toparlarda işlän ugurlaryny gysgaça paýlaşdy: jyns meselesi, maşgala zorlugy, jaň merkezleri. Bu ugurda sanly tehnologiýalary, sosial ulgamlary ulanmak boýunça bir komponent teklip etdiler. Öňüni alyş maksatlary üçin maglumat çäreleriniň durmuşa geçirilmegini talap edýän pudagara hyzmatdaşlyga, öňüni alyş işlerine aýratyn ähmiýet berildi.
“Tebigy Kuwwat” jemgyýetçilik birleşiginiň kärhanasynyň başlygy Berkeli Ataýew, ýokary derejeli myhmanlaryň ünsüni guramasynyň ÝHHG we onuň bölümi, Ykdysady we daşky gurşaw işleri utgaşdyryjysynyň edarasy (OCEEA) bilen ýakyn hyzmatdaşlyga çekdi. Hususan-da, aarhusashgabat.org web saýtyny döretmekde OCEEA-nyň goldawyny, Tebigy Kuwwat işgärleriniň sebit daşky gurşaw forumlaryna gatnaşmagyny, Orhus merkezleriniň ýyllyk ýygnaklaryny we ş.m.
“ÝHHG merkezi, Türkmenistanda talyp ýaşlaryň daşky gurşaw sowatlylygyny ýokarlandyrmak we kanun çykaryjylyk hereketlerini ösdürmek üçin dürli başlangyçlary goldaýar. Şeýlelik bilen, geçen ýyl Türkmenistanyň Orhus konwensiýasyna goşulmagynyň 25 ýyllygy mynasybetli Aşgabatdaky ÝHHG-nyň Merkeziniň ofisinde konferensiýa geçirildi we şu ýylyň maý aýynda Merkezde “Howanyň üýtgemegi barada” kanun taslamasynyň tanyşdyrylyşy we Türkmenistanyň öňdebaryjy uniwersitetleriniň talyplary üçin howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly töwekgelçiliklere garşy göreşmek boýunça seminar geçirildi “,- diýip B. Ataýew nygtydy.
Sözüniň ahyrynda ilçi jenap William Leaf çykyş etdi. Aşgabatdaky ÝHHG-nyň merkeziniň başlygy täze wezipesinde şunuň ýaly duşuşygyň geçirilendigine begenýärdi we öndürijilikli waka üçin hemmelere minnetdarlyk bildirdi we kesgitlenen bilelikdäki maksatlara ýetmek üçin mundan beýläk-de hyzmatdaşlyga ygrarlydygyny aýtdy.
Leave a Reply